Muqdisho – Wasiirka Waxbarashada, Hiddaha iyo Tacliinta Sare ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Faarax Sheekh Cabdulqaadir, ayaa diiday sheegashooyinka ah in kooxaha argagixisadu ay la wareegi karaan maamulka dalka, isagoo ku adkeeyey in amniga iyo adkaynta dowladnimadu ay ku tiirsan yihiin ka qaybgalka shacabka iyo kalsoonida lagu qabo hay’adaha qaranka.
Wasiirka ayaa hadalladan ka jeediyey dood cilmiyeed Khamiistii lagu qabtay xarunta Machadka Sare ee Daraasaadka Amniga iyo Istiraatiijiyadda (HISS) ee magaalada Muqdisho. Doodda, oo cinwaankeedu ahaa “Maxaa ka hor istaagaya in Dawladda Soomaaliya ay xoogaysato?”, waxaa ka qaybgalay wasiirro, xildhibaanno iyo aqoonyahanno.
Ka qaybgalayaasha ayaa falanqeeyey caqabadaha hortaagan dhismaha dowlad sal adag leh, gaar ahaan arrimaha maamulka, amniga iyo kalsoonida shacabka ee hay’adaha dowliga ah. Waxaa sidoo kale laga hadlay sida looga gudbi karo dhibaatooyinka dib u dhigaya xoojinta dowladnimada Soomaaliya.
Wasiirka oo ka hor yimid saadaasha burburka dowladda
Faarax Sheekh Cabdulqaadir ayaa ku dooday in hadallada saadaalinaya in kooxaha argagixisadu dalka la wareegi doonaan ay hoos u dhigayaan awoodda hay’adaha Soomaaliya iyo adkaysiga shacabka. Waxa uu sheegashooyinkaas ku tilmaamay “cudur-daar caqli-la’aan ah”.
“Mararka qaar waxaan maqlaa dad sheegaya in qof walba carari doono iyo in rag ka soo baxay kaynta (argagixisada) ay dadka ka eryi doonaan. Hadalka noocaas ah waa mid ku xadgudbaya garaadka dadka Soomaaliyeed,” ayuu yiri wasiirku.
Waxa uu sidoo kale dhaleeceeyey dadka uu sheegay inay danahooda siyaasadeed iyo cabashooyinkooda u adeegsadaan faafinta saadaasha burburka qaranka ama weerarro ay kooxaha argagixisadu ku qabsanayaan dalka. Sida uu sheegay, saadaallo noocaas ah ayaa soo noqnoqday tan iyo 2010-kii.
Wasiirku wuxuu dadka Soomaaliyeed ugu baaqay inay kalsooni ku qabaan hay’adaha ammaanka, isla markaana aan la dhayalsan awoodda shacabka iyo ciidamada ee ilaalinta dalka.
Doorka shacabka ee sugidda amniga
Arrinta uu wasiirku sida weyn u adkeeyey ayaa ahayd in bulshada Soomaaliyeed ay leedahay masuuliyadda aasaasiga ah ee amniga. Waxa uu ku dooday in dagaalka ka dhanka ah argagixisada aan lagu koobi karin iska horimaad u dhexeeya dowladda iyo kooxaha hubeysan.
“Amniga wuxuu ka tiirsan yahay dadka Soomaaliyeed. Waxaa maalgelisa canshuurtooda, waana in lagu sii hayaa xooggooda mideysan,” ayuu yiri.
Hadalka wasiirka ayaa xoogga saaraya aragtidiisa ah in taageerada shacabka, wadajirkooda iyo ka qaybqaadashadoodu ay muhiim u yihiin joogtaynta amniga iyo adkaynta hay’adaha dowladda.
Sida lagu xusay warbixinta oo soo xiganaysa TRT Afrika, dalal ciidamo ku biiriyey howlgallada nabad ilaalinta Midowga Afrika ee Soomaaliya ayaa bilaabay inay ciidamadooda kala baxaan dalka. Arrintan ayaa ku soo beegmaysa iyadoo mas’uuliyiinta Soomaaliyeed ay sheegayaan baahida loo qabo in Soomaaliya ay door weyn ka qaadato sugidda amnigeeda gudaha.
Saadaalihii hore iyo xaaladdii Muqdisho
Warbixinta ayaa dooddan ku xiriirisay saadaallo hore oo ku saabsanaa mustaqbalka Muqdisho iyo awoodda dowladda. Waxay tusaale u soo qaadatay warbixin uu weriye Jeffrey Gettleman ku qoray wargeyska The New York Times 24-kii August 2010, taas oo cinwaankeedu ahaa “At Least 30 Killed in Attack on Hotel in Somalia”.
Waxa kale oo ay xustay in 6-dii August 2011 ay warbaahintu baahisay ka bixitaankii Al-Shabaab ee Muqdisho, kaddib muddo dagaallo culus ay ka socdeen caasimadda.
Qoraalka asalka ah ayaa si adag u dhaliilay qaar ka mid ah falanqeeyayaasha iyo warbaahinta reer Galbeedka, isagoo ku eedeeyey inay dhayalsadeen awoodda ciidamada Soomaaliyeed iyo adkaysiga shacabka. Hase yeeshee, eedeymaha ah in warbixinnadaasi u janjeereen dhinaca Al-Shabaab ama ay ka dambeeyeen dano dhaqaale laguma soo bandhigin caddeymo gaar ah; waxay ka tarjumayaan aragtida qoraalka.
Farriinta wasiirka ee doodda HISS ayaa ahayd in xoojinta dowladnimada iyo ilaalinta amniga lagu saleeyo awoodda hay’adaha qaranka, kalsoonida bulshada iyo masuuliyadda ay shacabka Soomaaliyeed wadaagaan.
