Muqdisho, Qaranimo Online — 19-ka Sebtembar 2026 – Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya Xasan Cali Khayre ayaa Dowladda Federaalka ku eedeeyay inay ku fashilantay inay si ku filan uga jawaabto xaaladda bani’aadannimo ee dalka kasii daraysa, isaga oo ka digay in gaajo, nafaqo-darro, barakac iyo hakadka adeegyada caafimaadku ay halis gelinayaan nolosha malaayiin qof.
Muuqaal uu ku baahiyay baraha bulshada ayuu Khayre ku sheegay in abaaraha daba-dheeraaday, colaadaha, duruufaha dhaqaale iyo hoos u dhaca gargaarka bani’aadannimo ay qoysas badan oo Soomaaliyeed ku qasbeen inay ka barakacaan deegaannadooda.
Waxa uu ku dooday in dowladdu aysan mudnaan ku filan siin dadka barakacayaasha ah, isla markaana aysan si wanaagsan ugu diyaar-garoobin fatahaadaha ka dhalan kara xilli-roobaadka Deyrta ee soo socda.
Khayre ayaa soo xigtay tirokoob uu sheegay inuu ka yimid hay’adaha Qaramada Midoobay, kaas oo muujinaya in ku dhowaad 4.8 milyan oo qof ay u baahan yihiin gargaar bani’aadannimo.
Waxa uu sheegay in la helay oo keliya 30.7 boqolkiiba lacag dhan $852 milyan oo dollar oo loo baahan yahay si loo maalgeliyo qorshaha gargaarka bani’aadannimo, taas oo keentay dhaqaale yari weyn.
Adeegyada caafimaadka iyo nafaqada oo wajahaya cadaadis
Ra’iisul Wasaarihii hore ayaa sheegay in dhaqaale yaridu ay durba carqaladeysay barnaamijyada caafimaadka iyo nafaqada ee muhiimka u ah badbaadinta nolosha dadka Soomaaliyeed.
Sida ku cad tirokoobka uu soo bandhigay, 205 xarumood oo carruurta siiya adeegyada caafimaadka iyo nafaqada ayaa la xiray, halka 618 xarumood oo kale ay halis ugu jiraan in la xiro haddii aan la helin taageero dhaqaale oo dheeraad ah.
Khayre ayaa ka digay in xiritaanka xarumahaasi uu saameyn culus ku yeelan doono carruurta, haweenka uurka leh, hooyooyinka nuujinaya iyo qoysaska ku nool xeryaha barakacayaasha, kuwaas oo aan heli karin cunto ku filan, biyo nadiif ah iyo adeegyo caafimaad.
Barnaamijyada lagula tacaalayo nafaqo-darrada Soomaaliya ayaa sannadkan wajahaya hoos u dhac weyn oo ku yimid maalgelinta caalamiga ah.
Hay’adda caafimaadka ee Médecins Sans Frontières ayaa sheegtay in maalgelinta barnaamijyada nafaqo-darrada ba’an ay hoos u dhacday in ka badan 80 boqolkiiba sannadkii 2026. Hay’addu waxay sidoo kale sheegtay in in ka badan nus milyan qof ay barakaceen bilihii hore ee sannadkan, halka tirada carruurta laga daweeyay nafaqo-darradu ay si weyn kor ugu kacday marka la barbar dhigo sannadkii 2025.
Walaac laga muujiyay lacagaha adeegyada isbitaallada
Khayre ayaa sidoo kale dhaliilay lacagaha la sheegay in lagu soo rogay adeegyada qaar ka mid ah xarumaha caafimaadka dowladda, oo uu ku jiro Isbitaalka Hooyada iyo Dhallaanka ee Banaadir.
Waxa uu ku dooday in lacagahaasi ay adeegyada caafimaadka ka dhigeen kuwo aysan awoodin haweenka, carruurta iyo qoysaska dakhligoodu hooseeyo, gaar ahaan dadka barakacayaasha ah.
Waxa uu ugu baaqay dowladda inay xaqiijiso in adeegyada caafimaadka hooyada iyo dhallaanka iyo kuwa gurmadka degdegga ah ay heli karaan dhammaan dadka nugul, iyadoon lagu xirin awooddooda dhaqaale.
Ra’iisul Wasaarihii hore ayaa sidoo kale dowladda ku eedeeyay inaysan dejin qorshe wax-ku-ool ah oo lagu yareynayo barakaca soo noqnoqda, laguna caawinayo qoysaska barakacay inay helaan xalal waara.
Xalalkaas waxaa ka mid noqon kara hoy ammaan ah, waxbarasho, fursado shaqo iyo adeegyada kale ee aasaasiga ah.
Digniin ku saabsan xilli-roobaadka Deyrta
Khayre ayaa sheegay inay lagama maarmaan tahay in la sameeyo diyaar-garow ka hor bilowga xilli-roobaadka Deyrta, gaar ahaan deegaannada u nugul fatahaadaha.
Soomaaliya waxay si joogto ah ula kulantaa xaalad ay abaaruhu qoysaska reer miyiga ah ku khasbaan inay ka tagaan deegaannadooda, halka roobabka xooggan iyo fatahaadaha xiga ay sababaan barakac kale, burburka dalagyada iyo waxyeello gaarta waddooyinka, guryaha iyo goobaha biyaha.
Waxa uu dowladda ugu baaqay inay horumariso nidaamyada digniinta hore, isla markaana qorshayaasha gurmadka la wadaagto dowlad-goboleedyada iyo maamullada hoose. Waxa kale oo uu ku baaqay in la xaqiijiyo in sahayda gargaarku gaarto bulshada halista ku jirta.
Khayre ayaa ganacsatada Soomaaliyeed, culimada, ururrada bulshada rayidka ah, qurbo-joogta iyo saaxiibbada caalamka ugu baaqay inay taageeraan dadka ay saameeyeen gaajada, cudurrada, nafaqo-darrada iyo hoy la’aanta.
Hadalka Khayre ayaa cadaadis siyaasadeed oo cusub saaraya dowladda, si ay u caddeyso qorshaha ay ku wajahayo xaaladda bani’aadannimo, xilli hay’adaha gargaarku ay yareynayaan adeegyadooda sababo la xiriira dhaqaale yari.
Warbixintii hore laguma soo darin jawaab degdeg ah oo Dowladda Federaalka ay ka bixisay eedeymaha Khayre.
Dhaliishiisa ayaa kusoo beegmaysa iyadoo Soomaaliya ay weli wajahayo saameynta isku dhafan ee amni-darrada, isbeddelka cimilada, saboolnimada iyo hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah.
