Falanqayn iyo aragti — Benjamin Netanyahu wuu lumin karaa kuraas, balse taas keliya macnaheedu ma aha inuu lumiyey awoodda uu ku sii joogi karo hoggaanka Israa’iil. Farqiga u dhexeeya dib-u-dhac doorasho iyo guuldarro siyaasadeed oo dhab ah ayaa ah halka ay salka ku hayso xaaladda ka dhalatay doorashadan.
Natiijooyinka hordhaca ah waxay muujinayaan in labada garab ee waaweyn midkoodna uusan si madax-bannaan u haysan aqlabiyadda uu dowlad ku dhiso. Dhanka kale, xisbiyada matala Falastiiniyiinta muwaadiniinta Israa’iil ayaa soo bandhigay awood ka dhigi karta kuwo door muhiim ah ku yeesha dhismaha xukuumadda xigta. Tirinta codadku weli way socotaa, sidaas darteed qoondaynta kuraasta looma qaadan karo natiijo kama dambays ah.
Doodda ugu weyn ee doorashadani soo bandhigayso waxay tahay in mucaaradka Netanyahu uu u baahan yahay wax ka badan olole ku dhisan diidmada shakhsiyaddiisa. Haddii uu doonayo inuu hoggaanka beddelo, waa inuu wajahaa su’aal uu muddo ka meeraysanayey: ma diyaar ayuu u yahay inuu xisbiyada Carabta ula dhaqmo shuraako siyaasadeed oo dhab ah?
Netanyahu oo daciifay, balse aan weli laga adkaan
Ololaha Netanyahu wuxuu ku tiirsanaa amniga, sii wadidda dagaallada iyo sawirka hoggaamiye awood u leh inuu Israa’iil ka difaaco khataraha ku xeeran.
Sida uu ku doodayo qoraalka asalka ahi, Netanyahu wuxuu isku dayay inuu mas’uuliyadda fashilkii amni ee weerarkii Xamaas hoggaaminaysay ee 7 Oktoobar 2023 dusha ka saaro hoggaanka militariga. Isaga wuxuu isu soo bandhigay hoggaamiyihii xaaladda dib u hagaajiyey, dalkana ka dhigay mid ka ammaan badan sidii uu ahaa weerarka ka hor.
Fariintaasi waxay u muuqataa inay weli taageero ku dhex leedahay qayb ka mid ah codbixiyeyaasha. Sidaas awgeed, hoos u dhaca taageerada isbahaysigiisa si toos ah ugama dhigna in mucaaradku helay awood uu ku beddelo.
Taasi waa dhibaatada haysata xisbiyada ku ololeeyey isbeddelka: waxay wiiqi karaan Netanyahu, balse haddii aysan dhisin iskaashi siyaasadeed oo ballaaran, waxay ku guuldarraysan karaan inay abuuraan dowlad ka dambaysa.
Codka Falastiiniyiinta oo noqday awood aan la iska indho tiri karin
Mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee doorashadan ka muuqda waa kororka miisaanka xisbiyada Carabta, gaar ahaan Isbahaysiga Liiska Wadajirka ah iyo xisbiga Ra’am ee uu hoggaamiyo Mansour Abbas.
Qaar ka mid ah saadaalihii intii tirintu socotay waxay labada dhinac u qoondeeyeen wadar ahaan 19 kursi oo ka mid ah 120-ka kursi ee Knesset-ka. Tiradaasi weli waxay ku xirnayd natiijada kama dambaysta ah, balse waxay muujisay awoodda ay xisbiyadani ku yeelan karaan wada-hadallada dowlad-dhiska.
Muhiimaddu kuma koobna tirada kuraasta. Waxay sidoo kale ku jirtaa farriinta ay codbixiyeyaashu gudbinayaan: Falastiiniyiinta muwaadiniinta Israa’iil ma doonayaan inay mar kasta noqdaan bulsho laga hadlo, balse aan wax laga weydiin go’aamada saameeya noloshooda.
Waxay doonayaan adeegyo wanaagsan, amni, guryo, fursado dhaqaale iyo xuquuq siman. Isla mar ahaantaana, qayb muhiim ah oo ka mid ahi ma aragto in dalabaadkaas laga sooci karo aqoonsigooda Falastiininimo iyo xaaladda dadka Falastiiniyiinta ah ee ku nool dhulka la haysto.
Mucaaradka dhexe oo wajahaya doorasho adag
Xisbiyada dhexe ee Israa’iil waxay muddo isku dayayeen inay taageero ku kasbadaan arrimaha amniga, xiriirka militariga iyo muranka doorka kooxaha diimeed ee siyaasadda.
Hase yeeshee, sida ay falanqayntani ku doodayso, istaraatiijiyaddaasi ma xallinayso dhibaatada aqlabiyadda. Haddii mucaaradku diido iskaashiga xisbiyada Carabta, wuxuu sii yaraynayaa waddooyinka uu ku gaari karo awoodda.
Waxaa horyaalla go’aan siyaasadeed oo culus: inuu sii wado ka fogaanshaha xisbiyada Falastiiniyiinta, ama inuu la galo wada-hadallo ku dhisan aqoonsiga danahooda iyo matalaaddooda.
Isbeddelka noocaas ahi khasab ma aha inuu ka bilowdo isu-soo-dhowaansho fikradeed oo dhammaystiran. Wuxuu ka dhalan karaa baahi siyaasadeed iyo garashada in dhinacyadu aysan kaligood gaari karin hadafkooda.
Laakiin iskaashi lagu raadsado keliya codadka xildhibaannada Carabta, iyadoo la iska indho tirayo dadka ay matalaan, wuxuu yeelan doonaa saldhig jilicsan. Shuraako waarta waxay u baahan tahay heshiis ku saabsan waxa la qabanayo iyo cidda ka faa’iidaysanaysa.
Adeegyo wanaagsan iyo aqoonsi qaran oo aan kala go’in
Kala duwanaanshaha u dhexeeya Ra’am iyo Liiska Wadajirka ah wuxuu muujinayaa dood muhiim ah oo ka dhex taagan bulshada Falastiiniyiinta Israa’iil.
Mansour Abbas wuxuu xoogga saaray la shaqaynta hay’adaha dowladda iyo xisbiyada waaweyn si loo helo natiijooyin la taaban karo: horumarinta deegaannada Carabta, waxbarasho, adeegyo iyo amni.
Qoraalka asalka ahi wuxuu habkan u fasirayaa dadaal mudnaanta siinaya baahiyaha maalinlaha ah ee bulshada, xitaa marka la isku khilaafsan yahay arrimaha waaweyn ee qarannimada iyo colaadda.
Liiska Wadajirka ah, dhankiisa, waxaa falanqayntu ku tilmaamaysaa mid isku xiraya xuquuqda muwaadiniinta iyo mas’uuliyadda ay ka dareemayaan xaaladda Falastiiniyiinta ku nool Gaza, Daanta Galbeed ee la haysto iyo qurbaha.
Farriinta ka soo baxaysa aragtidaas waa mid sahlan: rabitaanka nolol wanaagsan kama dhigna in laga tanaasulayo aqoonsiga Falastiininimo.
Qofku wuxuu doonan karaa xaafad ammaan ah, dugsi wanaagsan iyo guri uu awoodi karo, isla markaana wuxuu dalban karaa in la soo afjaro haysashada dhulka Falastiin. Labadaas dalab khasab ma aha inay isdiidaan.
Awoodda cusub sidee loogu beddeli karaa natiijooyin?
Miisaanka baarlamaan wuxuu fursad noqdaa marka loo beddelo dalabyo cad, heshiisyo la fulin karo iyo isla-xisaabtan.
Sida ku xusan qoraalka asalka ah, guddoomiyaha Liiska Wadajirka ah, Yousef Jabareen, wuxuu taageeridda dowlad beddesha Netanyahu ku xiray afar arrimood: la dagaallanka dambiyada, horumarinta iyo ballaarinta deegaannada Falastiiniyiinta, xaqiijinta xuquuqda madaniga ah ee Carabta iyo hannaan cad oo loo maro dhismaha dowlad Falastiini ah oo madax-bannaan.
Dalabaadkaasi waxay isku keenayaan baahiyaha nolol-maalmeedka iyo himilada qaran. Caqabadda xisbiyada Falastiiniyiinta haysata waxay noqon doontaa sidii ay wada-hadal uga geli lahaayeen iyagoo ilaalinaya qodobbada aasaasiga u ah taageerayaashooda.
Mucaaradka Israa’iilna waxaa laga sugayaa inuu caddeeyo in rabitaankiisa isbeddelku ku ekaanayo beddelidda ra’iisul wasaaraha, iyo inuu diyaar u yahay inuu wax ka beddelo habka awoodda loo qaybsado iyo cidda loo aqoonsado inay xaq u leedahay saameyn siyaasadeed.
Doorashadani keligeed ma soo afjarayso awoodda Netanyahu, mana dammaanad qaadayso dowlad cusub. Waxayse bannaanka keentay xaqiiqo siyaasadeed oo adag: jidka isbeddelka wuxuu sii adkaanayaa mar kasta oo la iska indho tiro codka Falastiiniyiinta muwaadiniinta Israa’iil.
Haddii mucaaradku doonayo inuu furo bog cusub, waa inuu si dhab ah u dhageystaa dadkaas—dalabaadkooda nololeed, xuquuqdooda iyo aqoonsigooda qaranba.
