Riyadh, Qaranimo Online — 23 Sebtembar 2026: Horumarka militari ee Xuutiyiinta Yemen ka sameeyeen xeebaha Badda Cas ayaa Sucuudi Carabiya geliyey xaalad adag oo isku sidkan dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo diblomaasiyadda. Riyadh ayaa wajahaysa caqabad ah sidii ay u ilaalin lahayd magaalooyinkeeda, xarumaha tamarta iyo waddooyinka dhoofinta shidaalka, iyadoo sidoo kale ka taxaddaraysa inay dib ugu dhex milanto dagaal daba dheeraada.
Weerarka cusub ee kooxda Ansaar Allah, oo loo yaqaan Xuutiyiinta, ayaa dib u gurasho ku keenay ciidamo taageersan dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay. Warbixinnada la daabacay bishan ayaa tilmaamaya in kooxda ay qabsatay dekedda Mocha, ayna ballaarisay dhaqdhaqaaqeeda ku wajahan marin-biyoodka istiraatiijiga ah ee Baab Al-Mandab. Horumarkan ayaa cadaadis cusub ku abuuray Sacuudiga iyo xulafadiisa Yemen.
Muhiimadda Baab Al-Mandab
Baab Al-Mandab wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, waana marin muhiim u ah isu-socodka ganacsiga iyo shidaalka. Sidaas darteed, loollanka ka socda xeebaha Yemen wuxuu leeyahay saameyn ka baxsan xuduudaha dalkaas.
Qoraalka asalka ahi wuxuu tilmaamayaa in Sacuudigu ku tiirsanaaday dhuumaha shidaalka ee Bari–Galbeed iyo dekedda Yanbu si uu u helo waddo kale oo dhoofin ah markii ay carqalado ka dhaceen marin-biyoodka Hormuz. Hase yeeshee, shidaalka Yanbu looga raro dhinaca Aasiya isagoo maraya koonfurta Badda Cas wuxuu weli u baahan yahay marin ammaan ah oo Baab Al-Mandab ah.
Tani waxay sharxaysaa sababta awoodda Xuutiyiinta ee xeebaha Yemen ay walaac weyn ugu abuureyso Riyadh. Khatartu kuma koobna qabsashada magaalo ama deked; waxay sidoo kale la xiriirtaa awoodda lagu carqaladayn karo waddooyinka ay maraan badeecadaha iyo tamartu.
Si kastaba, joogitaanka ciidan ee xeebaha iyo awoodda lagu weerari karo maraakiibta waa in laga soocaa xiritaanka buuxa ee marin-biyoodka. Kala duwanaanshahaas ayaa muhiim u ah fahamka heerka khatarta iyo saameynta dhabta ah ee ganacsiga.
Gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn
Awoodda Xuutiyiintu kuma koobna dagaalka dhulka. Gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa kooxda siinaya awood ay cadaadis ku saarto magaalooyinka iyo kaabayaasha muhiimka ah ee Sacuudiga.
Warbixin ay Associated Press daabacday ayaa sheegtay in Sacuudigu xaqiijiyey inuu ka hortagay gantaal lagu bartilmaameedsaday Riyadh 19-kii Sebtembar. Xuutiyiintu waxay sidoo kale sheegteen weerarro ay ku qaadeen goobo kale, balse sheegashooyinka ku saabsan khasaaraha qaarkood si madax-bannaan looma xaqiijin.
Weerarrada noocan ahi waxay Riyadh ku khasbayaan inay isku mar ilaaliso goobo badan oo kala fog. Marka magaalooyinka, xarumaha shidaalka iyo waddooyinka dhoofintu wada wajahaan khatar, jawaabtu waxay u baahan tahay difaac, xog ururin iyo isku-duwid joogto ah.
Sababaha adkaynaya in Xuutiyiinta militari lagu wiiqo
Sacuudigu wuxuu sannadkii 2015 hoggaamiyey isbahaysi militari oo ujeeddadiisu ahayd in dib loo soo celiyo dowladda Yemen ee caalamku aqoonsanaa. Hase yeeshee, sannado dagaal ah kama aysan dhalan xal siyaasadeed oo waara.
Qoraalka la soo gudbiyey wuxuu khubarada uu soo xiganayo ku sheegayaa in juqraafiga Yemen, kala qaybsanaanta xoogagga gudaha, hubka baahsan iyo daciifnimada hay’adaha dowladdu ay caqabad ku yihiin olole militari oo natiijo degdeg ah keena.
Xuutiyiinta ayaa muddada colaadda helay waayo-aragnimo dagaal iyo awood abaabul. Dhanka kale, kala qaybsanaanta dhinacyada ka soo horjeeda waxay adkaynaysaa in la helo istiraatiijiyad mideysan oo isku xirta hawlgallada militari iyo qorshe siyaasadeed.
Sidaas awgeed, awoodda duqeymaha cirka keliya ma bixiso dammaanad ah in la beddeli karo xaaladda dhulka ama la soo afjari karo weerarrada gantaallada.
Doorka Iran iyo danaha gaarka ah ee Xuutiyiinta
Sacuudiga iyo Mareykanka ayaa Iran ku eedeeya inay Xuutiyiinta siiso hub, tababar iyo taageero farsamo. Tehran waxay diiddaa eedeymaha hub-siinta, iyadoo taageeradeeda ku tilmaanta mid siyaasadeed.
Hase yeeshee, xiriirka labada dhinac waa arrin ka adag in Xuutiyiinta loo arko koox keliya oo fulisa amar kasta oo Iran ka yimaada. Sida ay khubarada lagu soo xigtay qoraalka asalka ahi tilmaamayaan, Xuutiyiintu waxay leeyihiin dano u gaar ah oo la xiriira awoodda gudaha Yemen, dhaqaale, saameyn goboleed iyo aqoonsi siyaasadeed.
Taageero dibadeed iyo go’aan-qaadashada kooxda waa laba arrimood oo isku xiran, balse aan isku macne ahayn. Kala saaristoodu waxay muhiim u tahay fahamka waxa kooxda ku dhiirrigelinaya dagaalka iyo waxa suurtagelin kara wadahadal.
Riyadh oo wajahaysa doorashooyin adag
Sacuudiga waxaa horyaalla laba khatarood: jawaab militari oo ballaaran waxay sii hurin kartaa dagaalka iyo weerarrada xarumaha muhiimka ah; jawaab xaddidanina waxay Xuutiyiinta siin kartaa fursad ay ku sii xoojiyaan cadaadiska.
Dhibaatada Riyadh haysata sidaas darteed kuma koobna inay awood militari adeegsan karto iyo in kale. Waxay ku saabsan tahay in tallaabada la qaadayo ay dhalin karto natiijo siyaasadeed iyo mid amni oo sii jirta.
Diblomaasiyadda ayaa iyaduna leh caqabado. Sacuudigu wuxuu doonayaa taageero lagu ilaaliyo amniga gobolka iyo isu-socodka badda, halka dalalka kale ay qiimeynayaan khatarta ka dhalan karta faragelin militari oo cusub.
Turkiga ayaa sheegay inuu diyaar u yahay inuu taageero baahiyaha militari ee Sacuudiga, isagoo sidoo kale dhiirrigeliyey dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu soo afjarayo qalalaasaha. Tani waxay muujinaysaa sida Riyadh u raadineyso waddooyin kala duwan oo ay ku xoojiso amnigeeda.
Farriimaha Xuutiyiinta iyo amniga maraakiibta
Sida ku xusan qoraalka asalka ah, afhayeenka Xuutiyiinta Maxamed Cabdulsalaam ayaa sheegay in ololahoodu uusan bartilmaameedsanayn ganacsiga caalamiga ah, wuxuuna joojintiisa ku xiray in Sacuudigu soo afjaro tallaabooyinka ay kooxdu ku eedeyneyso inuu ka wado Yemen.
Hadalkaas wuxuu muujinayaa sida Xuutiyiintu u doonayaan inay cadaadiska ugu jeediyaan Riyadh, iyagoo isla markaana ka fogaanaya in ololahooda loo arko khatar si isku mid ah u taabanaysa dhammaan quwadaha caalamka. Hase yeeshee, hadallada dhinacyada dagaallamaya kaligood ma xaqiijiyaan badbaadada maraakiibta; xaaladda amni waxaa go’aamiya ficillada ka dhaca badda iyo dhulka.
Shacabka Yemen oo wajahaya khasaaraha ugu culus
Iyadoo doodda caalamiga ahi xoogga saarayso shidaalka iyo marin-biyoodka, shacabka Yemen ayaa weli wajahaya cawaaqibta ugu daran ee colaadda. Dagaallada soo cusboonaaday waxay sii kordhinayaan barakaca iyo cadaadiska saaran qoysas horey ula tacaalayey nolol adag.
Dagaallada xeebaha Badda Cas ayaa sababay barakac cusub, waxaana sii xoogeysanaya walaaca laga qabo xaaladda dadka rayidka ah. Arrintani waxay adkaynaysaa baahida loo qabo in dadaallada amniga lagu daro ilaalinta shacabka iyo gaarsiinta gargaarka.
Xaaladda taagan waxay muujinaysaa in khilaafka Sacuudiga iyo Xuutiyiintu aanu lahayn xal militari oo fudud. Ilaalinta kaabayaasha tamarta, sugidda marin-biyoodka iyo yareynta awoodda weerarrada ayaa u baahan qorshe isku xira difaac iyo diblomaasiyad, iyadoo xal kasta oo waara uu sidoo kale wax ka qabanayo colaadda gudaha Yemen iyo dhibaatada shacabka.
Warbixintan waxaa dib looga habeeyey qoraalka la soo gudbiyey, laguna kabay warbixinno caalami ah.
