Muqdisho — Qaranimo Online — 16-ka Sebtembar 2026 – Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Danjire Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi, ayaa maanta hoggaamisay wafdi Wasaaradda ka socday oo kulan muhiim ah la yeeshay Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Xuduudaha.
Kulanka oo ka dhacay xarunta Guddiga ayaa diiradda lagu saaray xoojinta wada-shaqaynta labada hay’adood iyo sidii loo xaqiijin lahaa in haweenka iyo dadka naafada ahi si buuxda uga qaybqaataan doorashooyinka qof iyo cod ee dalka.
Wasiirka waxaa kulanka ku weheliyey Agaasimaha Guud ee Wasaaradda, Mudane Maxamed Bashiir Cumar, la-taliyeyaal iyo qaar ka mid ah agaasimeyaasha waaxyaha Wasaaradda.
Xaqiijinta qoondada haweenka
Labada dhinac ayaa si gaar ah uga wada hadlay ilaalinta iyo hirgelinta qoondada 30% ee haweenka, si matalaaddooda siyaasadeed looga xaqiijiyo heerarka kala duwan ee geeddi-socodka doorashooyinka.
Kulanka ayaa lagu adkeeyey muhiimadda ay leedahay in qoondada haweenku aysan ku ekaan ballanqaad siyaasadeed, balse loo sameeyo hannaan cad oo lagu hirgeliyo, laguna ilaaliyo fursadaha ay haweenku ugu tartami karaan xilalka la dooranayo.
Ka qaybgalka haweenka ee doorashooyinka waxaa loo arkaa arrin muhiim u ah dhismaha nidaam siyaasadeed oo ka tarjumaya qaybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed. Haweenku waxay door weyn ku leeyihiin nabadaynta, dowlad-dhiska, dhaqaalaha iyo horumarinta bulshada, sidaas darteedna waxaa muhiim ah in kaalintooda laga dhex arko hay’adaha la soo doorto.
Ka qaybgalka dadka naafada ah
Kulanka waxaa sidoo kale lagu falanqeeyey xaqiijinta qoondada iyo xuquuqda siyaasadeed ee dadka naafada ah, iyadoo la isla qaatay muhiimadda ay leedahay in laga qaybgeliyo hannaanka doorashooyinka.
Dadka naafada ahi waxay xaq u leeyihiin inay codeeyaan, isu sharaxaan xilalka la dooranayo, helaan macluumaadka doorashada, kana qaybqaataan go’aan-qaadashada siyaasadeed iyagoo aan la kulmin caqabado ama takoor.
Xaqiijinta ka qaybgalka dadka naafada ah waxay u baahan tahay in baahiyahooda lagu xisaabtamo marka la diyaarinayo nidaamka diiwaangelinta codbixiyeyaasha, goobaha codbixinta, wacyigelinta bulshada iyo macluumaadka la xiriira doorashooyinka.
Hannaanka doorashada ee loo dhan yahay ayaa muhiim u ah in dhammaan muwaadiniintu ay si siman u gutaan xuquuqdooda dastuuriga ah, iyadoo aan loo eegayn jinsiga, xaaladda naafonimada ama duruufaha kale ee qofka.
Wasiir Khadiija oo adkaysay muhiimadda ka qaybgalka loo dhan yahay
Wasiir Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa sheegtay inay muhiim tahay in haweenka iyo dadka naafada ahi si dhab ah uga qaybqaataan siyaasadda iyo doorashooyinka dalka.
Waxay caddeysay in Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanku diyaar u tahay inay Guddiga Doorashooyinka kala shaqayso ilaalinta qoondada iyo xuquuqda ka qaybgalka ee kooxahan.
Wasiiraddu waxay tilmaantay in doorashooyinka qof iyo cod ay tahay inay noqdaan kuwo loo dhan yahay, laguna kalsoonaan karo, isla markaana fursad siman siinaya qaybaha bulshada Soomaaliyeed.
Iskaashi hay’adeed oo muhiim ah
Wada-shaqaynta Wasaaradda iyo Guddiga Doorashooyinka ayaa muhiim u ah isku-xirka siyaasadaha xuquuqda aadanaha iyo habraacyada farsamo ee lagu maamulayo doorashooyinka.
Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka waxay masuuliyad ka saaran tahay ilaalinta iyo horumarinta xuquuqda kooxaha nugul, halka Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Xuduudaha uu qaabilsan yahay maamulka iyo diyaarinta hannaanka doorashooyinka.
Iskaashiga labada dhinac wuxuu gacan ka geysan karaa in baahiyaha haweenka iyo dadka naafada ah lagu daro qorshayaasha, habraacyada iyo wacyigelinta la xiriirta doorashooyinka qof iyo cod.
Ugu dambayn, Wasiir Khadiija Al-Makhzoumi ayaa Guddoomiyaha, Xoghayaha iyo xubnaha Guddiga uga mahadcelisay soo dhoweyntii diirranayd iyo sida ay uga go’an tahay wada-shaqaynta lagu xaqiijinayo ka qaybgalka haweenka iyo dadka naafada ah.
Kulankan ayaa muujiyey muhiimadda ay leedahay in hay’adaha dowladda ay si wadajir ah uga shaqeeyaan qabashada doorashooyin loo dhan yahay, oo dhammaan qaybaha bulshadu ay si xor ah, siman oo muuqata uga qaybqaataan.
