QARANIMO – MOGADISHU – SOMALIA | 04 Oktoobar 2026
35 sano kaddib, magaca Qaybta 26-aad ayaa mar kale kasoo muuqday qaab-dhismeedka Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
Waxaa maanta Soomaaliya ka dhacay tallaabo muhiim ah oo ku saabsan dib-u-dhiska iyo habaynta hay’adaha amniga iyo difaaca qaranka, kaddib markii dib loo hawlgeliyey Taliska Qaybta 26-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, oo taariikh ahaan masuul ka ahaa qayb ballaaran oo ka tirsan gobollada waqooyi ee dalka.
Qaybta 26-aad waxay ahayd mid ka mid ah qaybihii waaweynaa ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ka hor burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991. Taariikhda ciidanka Soomaaliya waxay muujinaysaa in Qaybtan ay xarunteedu ahayd Hargeysa, iyadoo loo aqoonsanaa qaybta waqooyi ee Ciidanka Xoogga Dalka.
Warbixin maanta la daabacay ayaa sheegaysa in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay Gaashaanle Dhexe Cabdiraxmaan Cawad u magacawday Taliyaha Qaybta 26-aad, halka Gaashaanle Dhexe Maxamed Jaamac (Galow) loo magacaabay ku-xigeenka. Isla warbixintaas waxay sheegaysaa in taliska loo qorsheeyey inuu ka sii hawlgalo Laascaanood.
Qaybta 26-aad: Magac ka soo gudbay taariikhda Ciidanka Soomaaliyeed
Qaybta 26-aad ma aha magac cusub oo maanta la sameeyey. Waa magac ku xiran taariikhda dheer ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Intii lagu jiray dowladdii dhexe, Qaybta 26-aad waxaa loo aqoonsanaa Northern Division, waxaana mas’uuliyaddeeda guud ku jiray waqooyiga Soomaaliya. Xarunteedu waxay ahayd Hargeysa, waxaana qaybta hoos iman jiray cutubyo kala duwan oo ciidan.
Taariikhda qaybta ayaa sidoo kale ku xiran marxalado badan oo muhiim u ahaa ciidanka Soomaaliyeed, gaar ahaan dagaalkii 1977–1978 ee Soomaaliya iyo Itoobiya, xilligaas oo ciidamo ka tirsan Qaybta 26-aad ay qayb ka ahaayeen hawlgalladii militari ee ka dhacay jiidda Itoobiya.
Sidaas darteed, marka maanta laga hadlayo dib-u-hawlgelinta Qaybta 26-aad, arrintu kuma koobna magacaabista talis cusub oo keliya; waxay taabanaysaa dib-u-dhiska qaab-dhismeedka Ciidanka Qaranka iyo isku-xirka qaybaha kala duwan ee dalka.
35 SANO KADIB: MAXAY TALLAABADANI KA DHIGAN TAHAY?
Burburkii dowladdii dhexe ee Soomaaliya sanadkii 1991 wuxuu sababay in hay’ado badan oo qaranka ka mid ahaa ay kala daataan ama gabi ahaanba shaqadooda joojiyaan.
Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed wuxuu kamid ahaa hay’adihii sida weyn u saameeyeen burburkaas.
Muddo tobannaan sano ah kaddib, Soomaaliya waxay wajahaysay hawl adag oo ah in dib loo dhiso ciidan qaran oo leh:
qaab-dhismeed rasmi ah, talisyo iyo cutubyo nidaamsan, silsilad amar oo cad, tababar iyo xirfad ciidan, masuuliyad dastuuri ah iyo awood ay ku ilaaliso madaxbannaanida iyo dhul-wadaagga dalka.
Sannadihii dambe waxaa si tartiib ah loo dhisay qaybo kala duwan oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka, iyadoo qaab-dhismeedka ciidanku uu ku fidayay gobollo kala duwan.
Warbixin la daabacay bishii Juun 2026 waxay xustay in qaab-dhismeedka ciidanka uu ka koobnaa qaybo ay kamid yihiin 12-ka Abriil, 43-aad, 60-aad, 27-aad, 21-aad, 54-aad iyo 26-aad, kuwaas oo ku kala hawlgala meelo kala duwan oo Soomaaliya ah.
Dib-u-hawlgelinta Qaybta 26-aad waxay sidaas darteed ka mid noqon kartaa marxalad cusub oo lagu dhammaystirayo qaab-dhismeedka ciidan ee loo baahan yahay in uu dalka oo dhan ka shaqeeyo.
LAASCAANOOD: XARUNTA CUSUB EE TALISKA
Wararka maanta soo baxay waxay tilmaamayaan in Taliska Qaybta 26-aad loo qorsheeyey in uu ka hawlgalo Laascaanood.
Tani waxay muhiimad gaar ah siinaysaa magaalada Laascaanood, oo ku taalla bartamaha isku-xirka gobollada waqooyi iyo bariga Soomaaliya.
Laascaanood waxay sidoo kale sanadihii ugu dambeeyey noqotay meel muhiim u ah isbeddellada siyaasadeed, maamul iyo amni ee waqooyiga Soomaaliya.
Marka talis ciidan oo heer qayb ah halkaas laga hawlgeliyo, waxaa la filan karaa in shaqadiisu ay ku xirnaan doonto:
1. Qorsheynta hawlgallada ciidanka;
2. Isku-xirka guutooyinka iyo cutubyada hoos yimaada;
3. Tababarka iyo abaabulka ciidamada;
4. Ilaalinta amniga iyo xasilloonida;
5. Isku-xirka hay’adaha amniga;
6. Iyo fulinta awaamiirta silsiladda taliska qaranka.
Arrimahaas dhammaantood waxay u baahan yihiin nidaam, sharci, anshax ciidan iyo isla-xisaabtan hay’adeed.
QAYBTA 26-AAD IYO FIKRADA CIIDAN QARAN
Ciidan qaran waxaa aasaas u ah mabda’a ah in ciidanku u adeegayo qaranka iyo dastuurka, halkii uu u adeegilahaa dano gaar ah ama kooxeed.
Dastuur ahaan, Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya waxaa loogu talagalay ilaalinta madax-bannaanida, midnimada iyo dhuleednimada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Xogta ku saabsan qaab-dhismeedka Ciidamada Soomaaliyeedna waxay ku tilmaamaysaa inay yihiin ciidamada Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Sidaas awgeed, dib-u-hawlgelinta qayb ciidan oo taariikhi ah waxaa lagu qiimeyn karaa marka laga eego hay’ad-dhisidda qaranka, iyadoo muhiimad gaar ah leh in ciidamada lagu hago sharciga iyo waajibaadka dastuuriga ah.
MIDNIMADA CIIDANKA IYO MIDNIMADA QARANKA
Taariikhda Soomaaliya waxay si cad u muujinaysaa in hay’adaha qaranku ay door weyn ku leeyihiin dhismaha aqoonsiga dowladnimo.
Ciidan qaran oo leh nidaam mideysan wuxuu astaan u noqon karaa dowlad leh: Hal dal, Hal dastuur, Hal hay’ad difaac qaran, Hal silsilad amar Iyo masuuliyad loo wada siman yahay.
Laakiin midnimada hay’ad ciidan laguma dhiso magac iyo xafiis keliya, waxay u baahan tahay: kalsoonida shacabka, ilaalinta xuquuqda muwaadiniinta, tababar xirfadeed, hufnaan shaqo, isla-xisaabtan, ka fogaanshaha Eexda & Qabyaaladda iyo in ciidamada qaranku noqdaan kuwo ay dhammaan bulshada Soomaaliyeed si siman u leeyihiin, Taasi waa halka ay ka bilaabato dowladnimada casriga ah.
CASHARKA TAARIIKHDA: CIIDAN AAN NIDAAM LAHAYN MA DHISNA
Qaybta 26-aad waxay leedahay taariikh dheer, oo ay ku jiraan guulo militari, marxalado adag iyo sidoo kale dhacdooyin muran iyo dhaawac weyn u geystay xiriirka shacabka iyo hay’adihii dowladda xilligii burburka ka horreeyey.
Taariikhdaas lama tirtiri karo, mana habboona in laga qariyo jiilalka dambe.
Balse dib-u-dhiska maanta wuxuu siin karaa Soomaaliya fursad ay ku qaadato casharradii taariikhda, iyadoo la dhisayo ciidan ka duwan qaladaadkii hore.
Ciidan qaran oo casri ah waa inuu noqdaa ciidan:
sharci ku shaqeeya,
dastuur ilaaliya,
shacabkiisa ilaaliya,
amarkiisana nidaam ku qaata.
Tani waxay muhiim u tahay in dib-u-dhiska hay’adaha amniga uu noqdo mid waara.
DIB-U-DHISKA CIIDANKA: LAGA BILAABO QAAB-DHISMEEDKA, LOO GUDBO AWOODDA
Dib-u-hawlgelinta talis waa bilow, laakiin ma aha dhammaadka hawsha.
Talis ciidan oo heer qayb ah wuxuu u baahan yahay in lagu xiro nidaam dhammeystiran oo ay kamid yihiin:
Talis
Mas’uuliyadda guud iyo hoggaaminta.
Guutooyin
Cutubyo si nidaamsan u fulinaya hawlgallada.
Tababar
Ciidamo leh aqoon milatari iyo xirfado casri ah.
Saadka
Hub, gaadiid, caafimaad, raashin iyo qalab.
Isgaarsiinta
Nidaam ammaan ah oo isku xira talisyada.
Sirdoon
Xog ururin iyo qiimeyn khataraha amniga.
Maaliyad
Mushahar iyo miisaaniyad hufan.
Sharciga iyo anshaxa
Hubinta in hawlgallada ciidanku waafaqsan yihiin sharciga dalka iyo xeerarka khuseeya.
Marka dhammaan qaybahaas la helo, talis ciidan wuxuu noqon karaa hay’ad si dhab ah u shaqaysa, halkii uu ahaan lahaa magacaabid maamul oo keliya.
WAQOOYIGA SOOMAALIYA IYO DOORKA CIIDANKA QARANKA
Gobollada waqooyi waxay leeyihiin taariikh gaar ah oo ku saabsan ciidanka Soomaaliya.
Qaybta 26-aad ayaa taariikh ahaan xarunteedu ahayd Hargeysa, waxaana loo xil saaray waqooyiga Soomaaliya.
Maanta, haddii qaybtaas dib loo hawlgeliyo, waxaa muhiim ah in hawlgalkeedu noqdo mid ku dhisan nidaamka hay’adaha qaranka, amniga shacabka iyo wada shaqeyn bulsho.
Sidoo kale, arrintan waxay u baahan tahay in si taxaddar leh looga shaqeeyo xiriirka bulshada, maamulka deegaanka iyo hay’adaha amniga.
Ciidan qaran wuxuu awood yeeshaa marka bulshada uu ilaalinayo ay ku kalsoonaato.
DIB-U-HAWLGELINTA QAYBTA 26-AAD IYO MUSTAQBALKA CIIDANKA SOOMAALIYA
Soomaaliya waxay muddo dheer ku jirtay geeddi-socod dib loogu dhisayo hay’adaha amniga.
Dib-u-hawlgelinta Qaybta 26-aad waxay noqon kartaa mid kamid ah tallaabooyinka lagu muujinayo in qaab-dhismeedka Ciidanka Xoogga Dalka uu sii ballaaranayo.
Laakiin guusha geeddi-socodkaas waxay ku xirnaan doontaa wax ka badan magaca qaybaha.
Waxay ku xirnaan doontaa:
Ciidan tiro leh oo tababaran.
Ciidan leh qalab ku filan.
Ciidan leh mushahar & Gunooyin joogto ah.
Ciidan leh hoggaan xirfad leh.
Ciidan ku shaqeeya Shareecada Islaamka & Dastuurka Dalka
Ciidan ilaalinaya shacabka Soomaaliyeed
Iyo ciidan ka madax-bannaan loollanka siyaasadeed, Qabiil & Qabyaalad
Kuwani waa tiirarka lagu dhiso hay’ad difaac oo waarta.
ASTAANTA 35-KA SANO
35 sano kaddib, magaca Qaybta 26-aad ayaa mar kale kasoo muuqday muuqaalka dib-u-dhiska Ciidanka Xoogga Dalka.
Waxay tani Soomaaliya u noqon kartaa fursad ay dib ugu milicsato taariikhdeeda, isla markaana ay mustaqbalka uga dhisto casharradii hore.
Taariikhdu waxay xasuusinaysaa halka aan kasoo tagnay.
Dowladnimadu waxay tilmaamaysaa halka aan joogno.
Dib-u-dhiska hay’aduhuna wuxuu go’aaminayaa halka aan u soconno.
Qaybta 26-aad, sida magac taariikhi ah oo kasoo baxay qaab-dhismeedkii hore ee Ciidanka Soomaaliyeed, waxay maanta mar kale ku soo laabanaysaa doodda ku saabsan dhismaha ciidanka qaranka.
Su’aasha ugu weyn ee mustaqbalka ma noqon doonto oo keliya “Qaybta 26-aad ma hawlgashay?”
Waxay noqon doontaa:
> “Sidee loo dhisay, sidee loo tababaray, yaase ay u adeegaysaa, sharcigeese hagaya?”
Jawaabta su’aalahaas ayaa go’aamin doonta qiimaha dhabta ah ee tallaabadan.
QARANIMO: HALKA TAARIIKHDU IYO MUSTAQBALKA SOOMAALIYA ISUGU YIMAADAAN
Dib-u-hawlgelinta Qaybta 26-aad waxaa lagu akhrisan karaa laba dhinac oo waaweyn:
Dhinaca koowaad: waa dib-u-dhis hay’adeed oo qayb ka ah isku-dayga Soomaaliya loogu dhisayo ciidan qaran oo leh qaab-dhismeed dhammaystiran.
Dhinaca labaad: waa dhacdo xambaarsan macne taariikhi ah, maadaama Qaybta 26-aad ay ahayd qayb muhiim ah oo ka tirsan Ciidankii Soomaaliyeed ee ka horreeyey burburkii dowladdii dhexe.
Sidaas darteed, 4-ta Oktoobar 2026 waxay noqon kartaa maalin lagu xuso taariikhda dib-u-dhiska hay’adaha difaaca Soomaaliya—iyadoo qiimaha dhabta ah ee tallaabadu uu ku xirnaan doono sida loo hirgeliyo, sida sharciga loo ilaaliyo, iyo sida loo dhiso kalsoonida shacabka.
Soomaaliya waxay u baahan tahay ciidan qaran oo xooggan, xirfad leh, nidaamsan, dastuurka ilaaliya, shacabka dhowra, dalkana si siman ugu adeegaya.
Qaybta 26-aadna waxay maanta noqotay qayb ka mid ah sheekada cusub ee dib-u-dhiska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed
W/Q: LATALIYE SARE GARYAQAAN DR. YASIN AHMED OSMAN
Qaranimo – Mogadishu – Somalia
