New York, Qaranimo Online — 23 Sebtembar 2026: Dhaqdhaqaaqa militari ee Xuutiyiinta Yemen ka wadaan xeebaha ku dhow marin-biyoodka Baab Al-Mandab ayaa, sida uu ku doodayo qoraaga wargeyska Le Monde Gilles Paris, cadaadis cusub ku kordhiyey xiriirka Mareykanka iyo Sucuudi Carabiya. Falanqayntiisa ayuu ku tilmaamay in dhacdooyinkani ay su’aalo ka keenayaan adkeysiga nidaamka amni iyo dhaqaale ee dalalka Khaliijku muddo dheer ku tiirsanaayeen.
Inkastoo Xuutiyiintu aysan wakiillo ku lahayn Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, haddana Paris wuxuu sheegayaa in awoodda ay ku soo bandhigeen xeebaha Yemen ay noqotay arrin si weyn u dhex taagan doodaha hoggaamiyeyaasha ku sugan New York. Saameyntooda ayaa sidaas uga gudubtay gudaha Yemen, kuna fiday amniga marin-biyoodka, suuqyada shidaalka iyo xiriirrada quwadaha gobolka.
Baab Al-Mandab wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, oo u sii furan Badweynta Hindiya. Muhiimaddiisa ganacsi iyo juqraafiyeed ayaa ka dhigaysa meel dhacdooyinka militari ee ka agdhaca ay yeeshaan saameyn caalami ah.
Sida qoraagu ku sharraxayo faalladiisa, dib-u-gurashada ciidamada dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa sii kordhisay walaaca suuqyada shidaalka, xilli ay horey u jireen carqalado la xiriira marin-biyoodka Hormuz. Isku biiridda khataraha labada marin waxay muujinaysaa sida amniga tamarta iyo loollanka siyaasadeed ee gobolka ay isugu xiran yihiin.
Paris wuxuu arrintan ku eegayaa isbeddel ballaaran oo muddo dheer ka socday Bariga Dhexe. Waxa uu ku doodaya in dalal ay ka mid yihiin Masar, Ciraaq iyo Suuriya, oo horey udub-dhexaad ugu ahaa siyaasadda Carabta, ay lumiyeen qayb ka mid ah saameyntoodii sababo la xiriira qalalaase gudaha ah, colaado iyo faragelin dibadeed.
Duullaankii Mareykanka ee Ciraaq sannadkii 2003, kacdoonnadii Carabta ee 2011 iyo dagaalladii sokeeye ee ka dambeeyey ayuu qoraagu u arkaa dhacdooyin wax weyn ka beddelay awood-qaybsiga gobolka. Iran, ayuu ku doodayaa, waxay ka faa’iidaysatay isbeddelladaas si ay u ballaariso shabakadda xulafadeeda ee loo yaqaan “dhidibka iska-caabbinta”, oo ka soo horjeeda saameynta reer Galbeedka iyo Israa’iil.
Dhinaca kale, dalalka Khaliijka Carabta ayaa qoraalka loogu soo bandhigay quwado kor u soo kacay, kuwaas oo hantida shidaalka iyo maalgelinta u adeegsaday koboc dhaqaale iyo ballaarinta saameyntooda siyaasadeed iyo dhaqan.
Sanduuqyada hantida qaranka ee dalalkaas ayaa, sida uu Paris tilmaamayo, u suurageliyey inay maalgelin ku yeeshaan meelo badan oo dunida ah. Hantidaas iyo dammaanad-qaadyada amni ee maamulladii Mareykanka ayaa qayb ka ahaa tiirarkii ay ku dhiseen xasilloonidooda iyo qorshayaashooda mustaqbalka.
Hase yeeshee, doodda udub-dhexaadka u ah faalladu waxay tahay in awood dhaqaale oo weyn aysan keligeed meesha ka saari karin nuglaanta amni. Marka khatar timaaddo, waxaa imtixaan galaya isku halaynta xulafada iyo heerka ay danahoodu isu waafaqayaan.
Paris wuxuu natiijada weerarkii 28-kii Febraayo ee lagu qaaday Iran ku sifeeyey guuldarro siyaasadeed iyo istiraatiijiyeed oo soo gaartay Donald Trump iyo Benjamin Netanyahu. Qiimeyntaas waa aragtida qoraaga, waxaana uu u adeegsanayaa inuu ku sharraxo sababta uu u aaminsan yahay in kalsoonidii lagu qabay nidaamka amniga gobolka ay u wiiqantay.
Duullaanka Xuutiyiinta ayuu markaas u arkaa cadaadis kale oo ku soo kordhay xaaladdaas. Sida uu ku doodayo, kooxda Yemen waxay muujisay awood ay ku kala fogeyn karto danaha Sacuudiga iyo Mareykanka, iyadoo Riyadh ay si toos ah u dareemayso khataraha ka imanaya xuduudaheeda iyo waddooyinka ganacsiga.
Qoraagu wuxuu sidoo kale kulankii 22-kii Sebtembar ee Trump iyo dalalka Golaha Iskaashiga Khaliijka ee New York ku fasiray mid laga yaabo inay hareeyeen tabashooyin iyo xisaabo siyaasadeed. Tani waa qiimeyntiisa kulanka, mana aha hadal rasmi ah oo laga soo xigtay dhinacyadii ka qaybgalay.
Faalladu waxay ugu dambayn soo bandhigaysaa su’aal ku saabsan mustaqbalka gobolka: intee ayay dalalka Khaliijku ku tiirsanaan karaan hantidooda dhaqaale iyo ballanqaadyada amni ee dibadda, haddii colaadaha ku dhow ay khatar geliyaan marin-biyoodka iyo kaabayaasha ay dhaqaalahoodu ku tiirsan yihiin?
Xigasho: Qaybta la soo gudbiyey ee faallada Gilles Paris, Le Monde, 23 Sebtembar 2026. Qoraalkan waxaa loo turjumay loona habeeyey Af-Soomaali; nuqulka asalka ah ee la bixiyey wuxuu ku dhammaanayaa jumlad aan dhammaystirnayn.
