Dowladda Eritrea ayaa si adag uga falcelisay eedeymo uga yimid Dowladda Itoobiya, kuwaas oo la xiriira sheegashada ah in ciidamo Eritrean ah ay ku sugan yihiin gudaha dhulka Itoobiya. Eritrea ayaa si cad u beenisay eedeymahaasi, kuna tilmaantay kuwo aan sal iyo raad toona lahayn.
Wararka la helayo ayaa sheegaya in maalintii Axadda Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya uu warqad rasmi ah u diray dhiggiisa Eritrea, taas oo lagu dalbanayo in Eritrea ay kala baxdo ciidamo ay Itoobiya ku eedeysay inay ku sugan yihiin xuduudaha dalkeeda.
Sidoo kale, Dowladda Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay waxa ay ku tilmaantay “gardarro cad”, iyada oo sheegtay in Asmara ay taageero siinayso kooxo hubeysan oo ka dagaallama waqooyiga Itoobiya, kuwaas oo ay ku eedeysay inay hub iyo gargaar milatari ka helayaan Eritrea.
Dhanka kale, Dowladda Eritrea ayaa jawaabteeda ku sheegtay in eedeymahaasi ay yihiin kuwo si ula kac ah loo abaabulay, islamarkaana ay qeyb ka yihiin olole cadaawadeed oo ka dhan ah Eritrea, kaas oo ay sheegtay inuu socday in ka badan laba sano. Eritrea ayaa xustay in aysan marnaba ku lug lahayn arrimaha gudaha ee Itoobiya, isla markaana ay ixtiraamayso madaxbannaanida iyo xuduudaha deriskeeda.
Xiisadda u dhaxeysa Itoobiya iyo Eritrea ayaa ah mid soo jiitamaysay muddo dheer, tan iyo markii Eritrea ay ka go’day Itoobiya ku dhawaad soddon sano ka hor. Inkasta oo ay jireen isku-dayo dib-u-heshiisiin ah, haddana weli waxaa jira walaac xooggan oo laga qabo in khilaafka sii xoogeysanaya uu horseedi karo isku dhac cusub oo militari, haddii aan xal siyaasadeed laga gaarin.
Labada dal ayaa horay u soo maray dagaal xuduudeed oo culus intii u dhaxaysay sannadihii 1998 ilaa 2000, kaas oo sababay khasaare naf iyo maalba leh, iyadoo lagu qiyaasay in ka badan 100,000 oo qof ay ku dhinteen. Inkasta oo heshiis nabadeed la kala saxiixday, haddana weli si buuxda looma hirgelin qodobbadii lagu heshiiyey, taas oo sababtay in xiriirka labada dal uu sii ahaado mid xasaasi ah.
Si kastaba ha ahaatee, xiriirka Itoobiya iyo Eritrea ayaa mar kale bilaabay inuu soo hagaago sanadkii 2018, kaddib markii Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, uu booqasho rasmi ah ku tagay caasimadda Eritrea ee Asmara. Booqashadaasi ayaa horseedday dib-u-bilaabista wadahadallada iyo is-dhexgalka diblomaasiyadeed ee labada dal, taas oo ugu dambayn keentay in Abiy Axmed lagu guddoonsiiyo Abaalmarinta Nabadda ee Nobel Peace Prize, dadaalladii uu ku bixiyay nabadeynta gobolka awgeed.
Itoobiya iyo Eritrea oo horay xulafo uga ahaa dagaalladii sokeeye ee ka dhacay Itoobiya, ayaa mar kale wajahaya xiisad sii xoogeysanaysa. Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay in ay qaadday tallaabooyin horseedaya ballaarinta colaadda.
“Waxyaabaha soo baxayey maalmihii la soo dhaafay waxay muujinayaan in Eritrea ay dooratay waddo ay ku sii fidinayso colaadda,” ayuu yiri Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Itoobiya, Gedion Timothewos.
Waxa uu intaa ku daray in “soo galitaanka ciidamada Eritereeya ee gudaha Itoobiya, gaar ahaan xuduudaha waqooyi-bari, iyo dhaq-dhaqaaqyada wadajirka ah ee ay sameynayaan ciidamada Eritrea iyo kooxaha fallaagada ah ee ku sugan xuduudaha waqooyi-galbeed ay yihiin falal gardarro cad ah, kana baxsan daandaansi keliya.”
