Addis Ababa, Qaranimo Online — 24 Sebtembar 2026: Ciidamada Itoobiya ayaa sheegay inay iska caabbiyeen weerarro ay ciidamada Tigray iyo kooxo la safan ka soo qaadeen qaybo ka mid ah waqooyiga dalka. Waa bayaankii ugu horreeyay ee ciidanku ka soo saaro dagaallada la sheegay inay billowdeen Arbacadii, xilli ay sii kordhayso cabsida laga qabo in Itoobiya ay mar kale gasho colaad ballaaran.
Sida lagu sheegay warbixinta BBC-da, ciidanka Itoobiya ayaa sheegay in dagaalladu ka billowdeen deegaan ka tirsan gobolka Amxaarada oo ku dhow xadka Tigray. Ciidanku wuxuu ku andacooday inuu khasaare culus gaarsiiyay xoogaggii soo weeraray, isla markaana uu qabtay hub.
Sheegashooyinkaas si madax-bannaan looma xaqiijin. TPLF, oo ah Jabhadda Xoreynta Dadka Tigrayga, ayaan xilliga warbixinta laga diyaariyay wax jawaab ah ka bixin bayaanka ciidanka. BBC-du waxay sheegtay inaysan awoodin inay si toos ah uga soo warranto Tigray iyo deegaannada ku hareeraysan, taas oo adkaynaysa xaqiijinta xogta goobaha dagaalka.
Dagaalladan ayaa daba socda xiisad sii xoogaysanaysay oo u dhexeysa dowladda federaalka Itoobiya iyo hoggaamiyeyaasha Tigray. Labada dhinac ayaa hore ugu dagaallamay colaad socotay intii u dhexeysay 2020 iyo 2022, taas oo sababtay dhimasho, barakac iyo dhibaato bani’aadannimo oo baaxad leh.
Arbacadii, TPLF ayaa la wareegtay saddex garoon diyaaradeed oo ay hore u maamulayeen booliiska federaalka, sida lagu sheegay qoraalka BBC-da. Dad ku nool Mekelle, oo ah magaalada ugu weyn Tigray, ayaa sheegay in ciidamada deegaanka ay aroornimadii maalintaas booliiska federaalka kala wareegeen maamulka garoonka magaalada.
Kaddib la wareegista garoomada, shirkadda Ethiopian Airlines ayaa joojisay dhammaan duullimaadyadii ay ku tegi jirtay Tigray. Hakadka duullimaadyadu wuxuu sii xaddidi karaa isu socodka dadka iyo helitaanka adeegyada ay u baahan yihiin dadka safarka ku tiirsan.
Waxaa sidoo kale soo baxay warar aan weli la xaqiijin oo sheegaya in ciidamada TPLF ay weerarro ka fuliyeen gobollada deriska la ah Tigray ee Canfarta iyo Amxaarada. Ilo bani’aadannimo oo ku sugan Canfarta ayaa Khamiistii wakaaladda AFP u sheegay in ciidamada Tigray ay adeegsadeen madaafiic culus, iyagoo isku dayaya inay la wareegaan magaalada Yallo ee ku dhow xadka Tigray.
AFP ayaa sidoo kale madaxweyne ku xigeenka TPLF, Amanuel Assefa, ka soo xigatay hadal uu xaaladda ku tilmaamay dagaal buuxa. Hase yeeshee, xogta la heli karo weli ma bixinayso sawir madax-bannaan oo dhammaystiran oo ku saabsan baaxadda dagaallada, khasaaraha ka dhashay ama cidda gacanta ku haysa deegaannada lagu dagaallamayo.
Xiisadda milatari waxaa barbar socda khilaaf siyaasadeed. Axaddii, TPLF ayaa ku dhawaaqday isbahaysi ay la samaysatay lix kooxood oo kale oo hubaysan, kaas oo ay ku sheegtay inuu ujeeddadiisu tahay xilka ka tuurista dowladda. Tallaabadan ayaa sii adkaynaysa xiriirka markii horeba cakirnaa ee u dhexeeyay hoggaanka Tigray iyo dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
Colaaddii 2020–2022 waxaa lagu soo afjaray heshiis nabadeed uu dhexdhexaadiyay Midowga Afrika. Si kastaba ha ahaatee, bilihii ka horreeyay dagaalladan cusub, labada dhinac ayaa isku eedaynayay inay jebiyeen heshiiska.
Warbixintu waxay xustay in dhexdhexaadiyihii Midowga Afrika uu dhimashadii dagaalkii hore ku qiyaasay ku dhowaad 600,000 oo qof. Tiradaasi waa qiyaas, waxayna muujinaysaa baaxadda khasaaraha laga cabsi qabo haddii colaadda dib loogu laabto. Dagaalkii hore wuxuu sidoo kale gobolka gaarsiiyay qarka macaluusha.
Magaalada Mekelle, dadka deegaanka ayaa sheegay in walaaca dagaalku uu durba saameeyay nolol maalmeedkooda, inkasta oo aan magaalada gudaheeda laga soo sheegin dagaal xilliga wareysiga.
Qof ay BBC-du magaciisa ku soo koobtay Fitsum, sababo amni awgood, ayaa sheegay in magaalada ay degganayd, balse dadka ay haysteen cabsi iyo hubanti la’aan. Waxa uu tilmaamay in dhaq-dhaqaaqa dadku yaraaday, magaaladuna aamustay, iyadoo xaaladdu u ekayd mid bandow jiro, inkasta oo uusan sheegin in bandow rasmi ah la soo rogay.
Fitsum ayaa sheegay in dhibaatada ugu weyn ay ahayd lacag caddaan ah oo yaraatay. Sida uu sheegay, toddobadii ama siddeeddii bilood ee ka horreeyay, shaqaalaha rayidka ah waxaa saameeyay miisaaniyad ay dowladdu jartay, halka bangiyadu ay la kulmayeen lacag yari. Hadalladaas waxay ka tarjumayaan xogta uu qofkaasi bixiyay, mana aha xog si madax-bannaan loo xaqiijiyay.
Waxa uu intaas ku daray in dadku ku tiirsanaayeen adeegyada bangiyada moobaylka. Haddii isgaarsiinta la jaro, waxaa adkaan karta inay lacag diraan, helaan ama wax ku iibsadaan, taas oo sii culaysin karta xaaladda qoysaska markii horeba dhaqaale ahaan u dhibaataysnaa.
Xaaladda waqooyiga Itoobiya ayaa sidaas ku ah mid walaac leh, iyadoo dagaallada, hakadka duullimaadyada iyo lacag yaraantu ay isku biireen. Inta xogta madax-bannaan ay xaddidan tahay, sheegashooyinka dhinacyada dagaallamaya waa in si taxaddar leh loo kala saaraa, halka xaaladda dadka rayidka ahi ay tahay arrinta ugu weyn ee u baahan in indhaha lagu hayo.
Xigasho: BBC; xogta AFP ee ku jirta warbixinta la soo gudbiyay.
