Sanca/Muscat – Kooxda Xuutiyiinta ee Yemen ayaa ku hanjabtay inay sii wadi doonto weerarrada ka dhanka ah saldhigyada iyo bartilmaameedyada militari ee Sacuudi Carabiya, haddii aan wax laga beddelin xannibaadaha ay kooxdu sheegtay in lagu hayo Yemen. Digniintan ayaa kusoo beegmaysa xilli dib loo dhigay kulan diblomaasiyadeed oo muhiim ah oo dalka Cumaan uga furmi lahaa Iran iyo dalalka Carabta ee Gacanka.
Xuutiyiinta oo xiriir dhow la leh Iran ayaa Sacuudi Carabiya ku eedeeyay inay Yemen ku hayso xannibaado saameeyay garoomada diyaaradaha, dekedaha iyo marinnada dhulka. Riyadh iyo xulafadeeda ayaa dhankooda ku doodaya in tallaabooyinkooda lagu xakameynayo hubka iyo taageerada militari ee la gaarsiiyo kooxda.
Afhayeenka militariga Xuutiyiinta Yaxya Sariic ayaa sheegay in kooxdu diyaar u tahay inay beegsato xarumaha militari iyo kaabayaasha istaraatiijiga ah ee Sacuudiga. Hadalkaas ayaa muujinaya in xiisadda labada dhinac ay halis ugu jirto inay isu beddesho dagaal ballaaran, kaddib muddo ay colaadda Yemen yara degganayd.
Xuutiyiinta oo sheegtay weerar ballaaran
Xuutiyiinta ayaa sheegay inay tobannaan gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ku weerareen saldhigga ciidamada cirka ee King Khalid, oo ku yaalla Khamis Mushait ee koonfurta Sacuudi Carabiya.
Kooxdu waxay sheegtay inay bartilmaameedsatay hangarrada diyaaradaha, nidaamyada raadaarka, dhabbayaasha ay diyaaraduhu ka kacaan iyo bakhaarrada rasaasta. Waxay weerarka ku tilmaantay jawaab ay ka bixisay duqeymo ay sheegtay in ciidamada Sacuudigu ka fuliyeen Yemen.
Maamulka Sacuudi Carabiya ayaa digniino amni ka soo saaray Khamis Mushait iyo magaalooyin kale oo ku yaalla koonfurta dalka. Si madax-bannaan looma xaqiijin dhammaan sheegashooyinka Xuutiyiinta ee ku saabsan goobaha ay gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku dhaceen ama khasaaraha ay geysteen. Reuters
Weerarradan ayaa daba socda howlgallo kale oo Xuutiyiintu horey ugu qaadeen xarumo shidaal iyo magaalooyin ku yaalla koonfurta Sacuudiga. Weerarro la qaaday horraantii bishan ayaa sababay dhaawaca 73 qof, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Sacuudiga, iyadoo la beegsaday xarumo tamareed iyo goobo kale.
Xuutiyiintu waxay bishii Luulyo ku dhawaaqeen xannibaad dhinaca badda ah oo ka dhan ah Sacuudi Carabiya. Isbaheysiga Sacuudigu hoggaamiyo ayaa tallaabadaas ku tilmaamay khatar ku wajahan maraakiibta ganacsiga iyo jebin sharciga caalamiga ah, wuxuuna sheegay inuu qaadayo tallaabooyin lagu ilaalinayo maraakiibta maraysa Baabul-Mandab. Reuters
Wadahadalladii Hormuz oo dib loo dhigay
Dhinaca kale, kulan ay ahayd inay dalka Cumaan ku yeeshaan Iran iyo dalalka Carabta ee Gacanka ayaa dib loo dhigay. Kulanka waxaa looga arrinsan lahaa heshiisyo suurtagal ah oo la xiriira amniga iyo isu-socodka maraakiibta ee Marinka Hormuz.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Cumaan Sayid Badr Albusaidi ayaa sheegay in dib-u-dhigista lagu sameeyay “danta helitaanka is-afgarad,” balse ma uusan shaacin taariikh cusub oo kulanka la qabanayo.
Iran ayaa sheegtay in kulanka dib loo dhigay kaddib codsi uga yimid Sacuudi Carabiya. Riyadh wali si rasmi ah ugama jawaabin sheegashadaas, mana cadda qodobbada sida gaarka ah u hor istaagay in kulanku qabsoomo. Reuters
Kulanka la qorsheeyay ma ahayn mid la filayay inuu markiiba kasoo baxo heshiis kama dambeys ah. Waxaase loogu talagalay inuu bilow u noqdo wadahadallo ku saabsan qaabka loo maamuli karo isu-socodka maraakiibta ee Hormuz, oo ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee shidaalka dunida.
Marinka Hormuz ayaa si weyn u xaddidnaa tan iyo markii uu billowday dagaalka Iran, Mareykanka iyo Israa’iil dabayaaqadii bishii Febraayo. Kahor colaadda, qiyaastii boqolkiiba 20 shidaalka dunida ayaa mari jiray marin-biyoodkan.
Laba marin-biyood oo istaraatiiji ah oo khatar wajahaya
Xiisadda ka jirta Yemen ayaa sare u qaadday welwelka laga qabo amniga Baabul-Mandab, oo ah marinka isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Xuutiyiinta ayaa maalmihii u dambeeyay horumar ka sameeyay xeebaha galbeedka Yemen, iyagoo qabsaday deegaanno iyo jasiirado istaraatiiji ah oo ku dhow marinkan.
Haddii isu-socodka maraakiibta lagu carqaladeeyo Hormuz iyo Baabul-Mandab isku mar, waxay saameyn weyn ku yeelan kartaa dhoofinta shidaalka, ganacsiga caalamiga ah iyo qiimaha tamarta.
Walaaca ayaa sii kordhay kaddib markii weerar kale lagu waxyeelleeyay dhuumaha shidaalka ee bari ilaa galbeed isaga gudba Sacuudi Carabiya. Riyadh waxay weerarkaas ku eedeysay kooxo Iran taageerto oo ka hawlgala Ciraaq; ma ahayn weerar si rasmi ah loogu xaqiijiyay Xuutiyiinta. Dhuumahan ayaa Sacuudiga u ahaa marin kale oo uu shidaalka ugu dhoofiyo Badda Cas isaga oo ka fogaanaya Hormuz.
Qiimaha saliidda cayriin ayaa sare u kacay markii suuqyadu furmeen, iyadoo ganacsatadu ka cabsi qabaan in xiritaanka daba dheeraada ee dhuumaha Sacuudigu uu khatar geliyo qeyb muhiim ah oo sahayda shidaalka caalamka.
Xaaladda bani’aadannimo oo sii xumaanaysa
Dagaallada dib uga qarxay Yemen ayaa sidoo kale sababay barakac cusub. Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka ayaa sheegtay in tobannaan kun oo qof ay ka carareen guryahooda tan iyo bilowgii bishan, xilli ay sii kordhayaan baahiyaha dhinacyada cunnada, hoyga iyo adeegyada caafimaadka.
Dib-u-dhigista wadahadallada Cumaan iyo hanjabaadaha cusub ee Xuutiyiinta ayaa muujinaya sida dadaallada diblomaasiyadeed ay ugu adkaanayaan inay la jaanqaadaan isbeddellada degdegga ah ee ka dhacaya goobaha dagaalka.
Waxaa weli la sugayaa in dhinacyadu ku heshiiyaan taariikh cusub oo wada-hadallada Hormuz ah, iyadoo beesha caalamku ku baaqayso in la yareeyo xiisadda, la ilaaliyo maraakiibta ganacsiga, lana joojiyo tallaabooyinka sii ballaarin kara dagaalka Yemen iyo guud ahaan Bariga Dhexe.
