Socdaalka sharci-darro ah ee uu Wasiirka Arrimaha Dibadda Israa’iil ku tagay Hargeysa iyo aqoonsiga ay Israa’iil u fidisay Somaliland dabayaaqadii 2025, waxay horseedeen xaalad cakiran oo dhinaca dibloomaasiyadda iyo sharciga caalamiga ah.
Halkan waxaan kuugu soo koobayaa saamaynta ka dhalan karta iyo waxa ay shuruucda caalamiga ah ka qabaan:
1. Maxaa ka dhalan kara socdaalkan?
Booqashadan waxay dhalisay dhowr arrimood oo waaweyn oo saameyn ku leh amniga iyo xiriirka gobolka:
Xiisad Goboleed: Waxay sii fogaysay wadahadalladii u dhexeeyay dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Somaliland, iyadoo abuurtay jawi is-aamin la’aan ah.
Go’doon Dibloomaasiyadeed: Israa’iil waxay wajahaysaa cambaareyn uga imaanaysa ururada sida Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, iyo OIC, kuwaas oo u arka tallaabadan mid lagu wiiqayo midnimada dal ka mid ah xubnahooda.
Loolanka Quwadaha: Waxay gobolka Geeska Afrika u rogi kartaa fagaare ay ku loolamaan quwadaha caalamka (sida isbahaysiga Israa’iil iyo xulafadeeda iyo dhinaca kale ee taageersan midnimada Soomaaliya sida Turkiga iyo Masar).
Saamaynta Amniga: Waxaa jira walaac laga qabo in tallaabadan ay ka faa’iideystaan kooxaha xagjirka ah si ay u kiciyaan dareenka dadweynaha, iyagoo adeegsanaya qadiyadda xiriirka Israa’iil.
2. Shuruucda Caalamiga ah iyo Xad-gudubka Hawada
Sida ku cad xeerarka caalamiga ah, gaar ahaan Heshiiskii Chicago ee 1944 iyo mabaadi’da Qaramada Midoobay:
Madaxbannaanida Hawada: Dal kasta oo madaxbannaan wuxuu leeyahay Sovereignty (xukun dhammaystiran) oo ku saabsan hawada ka sarreysa dhulkiisa.
Diyaarad kasta oo siday mas’uul dowladeed oo dal kale ah ma geli karto hawadaas fasax la’aan.
Xad-gudubka Midnimada Dhuleed: Sida ku cad Qodobka 2(4) ee Axdiga Qaramada Midoobay, dalalka looma oggola inay ku xad-gudbaan madaxbannaanida siyaasadeed iyo midnimada dhuleed ee dal kale. Maadaama beesha caalamku (UN) u aqoonsan tahay Somaliland inay qayb ka tahay Soomaaliya, booqasho aan fasax laga helin Muqdisho waxaa loo arkaa mid baal-marsan sharcigaas.
Mabda’a ah “Non-Interference”: Sharciga caalamiga ah wuxuu mamnuucayaa in dal uu faragelin toos ah ku sameeyo arrimaha gudaha ee dal kale, gaar ahaan isagoo taageeraya dhaqdhaqaaqyo gooni-u-goosad ah iyadoo aan la helin heshiis rasmi ah.
3. Tallaabooyinka Sharciga ah ee Soomaaliya u furan
Soomaaliya waxay xaq u leedahay inay qaaddo tallaabooyin dhowr ah si ay uga jawaabto xad-gudubkaas:
Dacwad ka dhan ah Israa’iil: Inay dacwad u gudbiso Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Cunaqabatayn Dibloomaasi: Inay xiriirka u jarto ama hoos u dhigto la macaamilka dal kasta oo garab istaaga tallaabadan.
Xannibaadda Hawada: Inay ka dacwayso hay’adda duulista caalamiga ah (ICAO) shirkadaha ama diyaaradaha u xad-gudba hawadeeda iyagoon oggolaansho ka helin hay’adda duulista Soomaaliya.
