New York (Qaranimo Online) – Shan iyo labaatan sano kaddib weerarradii 11-kii Sebtembar 2001, Muslimiinta Mareykanka iyo dadka asal ahaan ka soo jeeda bulshooyinka Muslimka ah ayaa si muuqata uga dhex muuqanaya siyaasadda, dhaqanka iyo nolosha bulshada dalkaas. Hase yeeshee, horumarkan waxaa barbar socda kororka hadallada Islaam-nacaybka iyo isku dayada lagu doonayo in siyaasiyiinta Muslimiinta ah lagu xiriiriyo argagixisada.
Qoraa Nesrine Malik oo maqaal ra’yi ah ku qortay wargeyska The Guardian ayaa ku doodday in laba qoraal oo dhowaan laga daabacay magaalada New York ay si cad u muujinayaan waxa Mareykanka iska beddelay iyo dhibaatooyinka weli taagan jiil kaddib weerarradii 9/11.
Mid ka mid ah qoraalladaas ayaa ahaa warbixin ay majaladda New York Magazine ugu magac dartay “Habibi City.” Warbixintu waxay iftiimisay jiil cusub oo reer New York ah, kuwaas oo asal ahaan ka soo jeeda Koonfur-galbeedka Aasiya iyo Waqooyiga Afrika—gobol ay ku jiraan dalal ay ka mid yihiin Falastiin, Iran iyo Suudaan.
Jiilkan cusub kuma koobna ganacsiyada dhaqanka, suuqyada xaafadaha ama maqaayadaha cuntada xalaasha ah. Waxay hadda door muuqda ku leeyihiin madadaalada, farshaxanka, warbaahinta, ganacsiga, maqaayadaha caanka ah, abaabulka bulshada iyo siyaasadda Mareykanka.
Dhanka kale, Vanity Fair ayaa ka warrantay dood ka dhalatay ka qaybgalka Duqa magaalada New York, Zohran Mamdani, ee munaasabadihii lagu xusayay sannad-guuradii 25-aad ee weerarradii 11-kii Sebtembar. Codsi internetka lagu baahiyay oo lagu dalbanayay in laga hor istaago munaasabadaha ayaa helay ku dhowaad 100,000 oo saxiix, inkasta oo Mamdani aanu khudbad ka jeedin xuskii waaxda dab-damiska magaalada.
Mamdani, oo 1-dii Janaayo 2026 loo dhaariyay xilka duqa 112-aad ee New York, ayaa ah qofkii ugu horreeyay ee Muslim ah ee hoggaamiya magaalada. Maamulka magaalada ayaa sheegay inuu doonayay in xuska diiradda lagu saaro dadkii la dilay, qoysaskooda iyo shaqaalihii gurmadka ee naftooda halista geliyay. Xafiiska Duqa New York, Vanity Fair
Malik waxay Mamdani u aragtaa astaan ka tarjumaysa jiil Muslimiin Mareykan ah oo aan doonayn inay qariyaan aqoonsigooda ama ay ka aamusaaan arrimaha saameynaya bulshooyinkooda. Jiilkani wuxuu isku xirayaa arrimaha maxalliga ah—sida guryaha, qiimaha nolosha, caafimaadka iyo adeegyada bulshada—iyo siyaasadda arrimaha dibadda, gaar ahaan xaaladda Gaza iyo taageerada Mareykanka ee Israa’iil.
Marka ay ka hadlayso kooxdan, Malik waxay doorbidaysaa oraahda “dad asal ahaan ka soo jeeda bulsho Muslim ah.” Waxay ku sharraxaysaa in aqoonsigan aanu ku koobnayn dadka si joogto ah ugu dhaqma diinta Islaamka, balse uu sidoo kale ka kooban yahay kuwa Islaamka u arka qayb ka mid ah dhaqankooda, qoyskooda iyo taariikhdooda.
Waxaa isbeddelkan siyaasadeed sidoo kale matalaya Abdul El-Sayed, oo ku guuleystay magacaabista Xisbiga Dimuqraadiga ee kursiga Senate-ka Mareykanka ee gobolka Michigan. Mamdani iyo El-Sayed waxay labaduba ka tirsan yihiin garabka horusocodka ah, waxayna dhaliileen taageerada aan shuruudaha lahayn ee Mareykanku siiyo Israa’iil iyo cawaaqibkii ka dhashay dagaalladii lagu magacaabay “la-dagaallanka argagixisada.”
Aragtida Malik ayaa ah in siyaasiyiintan ay ka soo baxeen jiil Mareykan ah oo ku koray cawaaqibkii siyaasadaha gudaha iyo dibadda ee xigay 9/11. Waxay isu arkaan inay xaq buuxa u leeyihiin inay saameeyaan jihada dalkooda, halkii laga filan lahaa inay aamusaaan ama si cabsi leh bulshada uga dhex milmaan.
Saamaynta oo koraysa iyo Islaam-nacaybka oo weli taagan
Kororka awoodda siyaasadeed ee Muslimiinta waxaa barbar socda aragtiyo taban oo sii xoogeysanaya. Daraasad uu Pew Research Center soo saaray Sebtembar 2026 ayaa lagu sheegay in Muslimiinta Mareykanka lagu qiyaaso 5.5 milyan, halka tiradoodu ahayd 2.4 milyan sannadkii 2007. Masaajidda dalka ayaa iyaguna ka kordhay qiyaastii 1,200 sannadkii 2000 ilaa ku dhowaad 2,800 sannadkii 2020.
Muslimiinta ayaa sidoo kale helay matalaad siyaasadeed oo aanay lahayn 2001. Hadda waxaa Congress-ka ku jira afar xubnood oo Muslimiin ah, iyadoo xubin shanaad la filayo, halka Mamdani uu noqday duqii ugu horreeyay ee Muslim ah ee New York. Pew Research Center
Hase yeeshee, isla daraasadda Pew waxay muujisay in 51% dadka waaweyn ee Mareykanka ay hadda aaminsan yihiin in Islaamku uga dhow yahay diimaha kale dhiirrigelinta rabshadaha. Tiradaasi waxay ahayd 25% bishii Maarso 2002.
Kala qaybsanaanta siyaasadeed ayaa iyaduna aad u ballaaratay. Boqolkiiba 76 taageerayaasha Jamhuuriga ayaa aragtidaas qaba, marka la barbardhigo 29% taageerayaasha Dimuqraadiga. Sannadkii 2002 farqigu wuxuu ahaa 32% taageerayaasha Jamhuuriga iyo 23% taageerayaasha Dimuqraadiga.
Pew wuxuu sidoo kale ogaaday in 43% dadka la wareystay ay Muslimiinta u arkaan kuwo waddaniyaddoodu ka hooseyso tan Mareykanka kale, halka 42% ay sheegeen in Muslimiintu saameyn taban ku leeyihiin dalka. Dhinaca kale, 59% Muslimiinta la wareystay waxay sheegeen inuu jiro takoor badan oo ka dhan ah bulshadooda.
Xogta dambiyada nacaybka ayaa iyaduna muujinaysa in dhacdooyinka ka dhanka ah Muslimiinta aanay dib ugu noqon heerarkii ka horreeyay 9/11. FBI-da waxaa sannadkii 2000 loo soo sheegay 28 dhacdo oo Islaam-nacayb ah, halka tiradu ay 481 gaartay sannadkii 2001. Sannadkii 2025 waxaa la diiwaangeliyay 205 dhacdo.
Qoraa Rozina Ali, oo Malik ay soo xigatay, ayaa ku doodaysa in Islaam-nacaybka casriga ah aan laga sooci karin fashillada siyaasadaha Mareykanka ee gudaha iyo dibadda. Sida ay sheegtay, dagaalladii daba dheeraaday ee Bariga Dhexe iyo dhibaatooyinkii dhaqaale ee malaayiin qof ku waayeen guryahooda iyo kaydkooda ayaa abuuray xaalad ay siyaasiyiinta garabka midig ku eedeeyaan muhaajiriinta iyo bulshooyinka laga tirada badan yahay.
Ugu dambayn, doodda Malik waxay tahay in walaaca garabka midig aanu ku koobnayn oo keliya kororka tirada ama muuqaalka Muslimiinta. Waxa sidoo kale walaac ku abuuraya awoodda jiilkan cusub uu u leeyahay abaabulidda codbixiyeyaasha iyo isku xirka dhibaatooyinka dhaqaale, siyaasadda arrimaha dibadda, xuquuqda madaniga ah iyo waayo-aragnimada takoorka.
Sidaas awgeed, 25 sano kaddib 9/11, Muslimiinta Mareykanka waxay wajahaan laba xaqiiqo oo is barbar socda: dhinac waxay ku tallaabsanayaan horumar siyaasadeed iyo mid bulsho, halka dhinaca kalena ay weli la tacaalayaan Islaam-nacayb, tuhun iyo hadallo siyaasadeed oo aqoonsigooda lagu weerarayo. The Guardian
