WASHINGTON — Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi “Cirro,” ayaa Dowladda Mareykanka u soo bandhigay hindise faahfaahsan oo ku saabsan iskaashi istiraatiiji ah, isaga oo ku dooday in goobta ay Somaliland ku taallo, xasilloonideeda siyaasadeed iyo dekedda Berbera ee la casriyeeyay ay ka dhigi karaan saaxiib muhiim u ah Mareykanka gudaha Geeska Afrika.
Madaxweyne Cirro ayaa 14-kii Sebtembar khudbad muhiim ah ka jeediyay Machadka Hudson, intii lagu jiray munaasabad casuumaad gaar ah ku koobnayd oo cinwaankeedu ahaa “Somaliland oo Saaxiib Istiraatiiji ah ka Noqota Geeska Afrika.” Khudbaddiisa kaddib, wuxuu dood furan la yeeshay Joshua Meservey, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan machadka, kana faallooda arrimaha Afrika.
Kulanka ayaa qayb ka ahaa booqashadii ugu horreysay ee Cirro ku tago Mareykanka tan iyo markii uu ku guuleystay doorashadii madaxtinimada Somaliland ee bishii Nofeembar 2024. Machadka Hudson wuxuu sheegay in isbeddellada istiraatiijiyeed ee gobolka, oo ay ku jiraan dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta Yemen iyo kororka saamaynta Shiinaha, Ruushka iyo Iran ee Bariga Afrika, ay sii kordhiyeen muhiimadda ay Somaliland u yeelan karto dowladaha reer Galbeedka. Machadka Hudson
Xasilloonida iyo hannaanka dimuqraadiyadeed
Cirro wuxuu sheegay in Somaliland ay in ka badan saddexdii sano ee lasoo dhaafay dhisaysay hay’ado dowladeed oo shaqeeya, qabatay doorashooyin lagu tartamay, isla markaana horumarisay dhaqaale ku dhisan suuqa xorta ah, inkasta oo aysan helin aqoonsi caalami ah oo ballaaran ama fursad toos ah oo ay kula macaamisho hay’ado badan oo maaliyadeed oo caalami ah.
Wuxuu taariikhda doorashooyinka iyo xil-wareejinta nabadeed ee Somaliland u soo bandhigay caddayn muujinaysa inay noqon karto saaxiib lagu kalsoonaan karo, gaar ahaan gobol ay inta badan saameeyaan xasillooni-darro siyaasadeed, colaado hubeysan iyo dhaqdhaqaaqyo kooxaha xagjirka ah.
Somaliland waxay si iskeed ah isu maamulaysay tan iyo markii ay sannadkii 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya. Hase yeeshee, Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay Somaliland u aqoonsan tahay qayb ka mid ah dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Mareykanka, Midowga Afrika iyo inta badan dowladaha caalamka ayaa taariikh ahaan taageeray madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Dekedda Berbera oo xuddun u ah hindisaha Cirro
Qayb muhiim ah oo khudbadda Cirro ka mid ah waxay ku saabsanayd Dekedda Berbera iyo kaalinta ay ka qaadan karto istiraatiijiyadda Mareykanka ee dhinacyada badda, saadka iyo ganacsiga. Berbera oo ku taalla Gacanka Cadmeed ayaa u dhow marinnada maraakiibta ee gaara marin-biyoodka Baabul-Mandab, kaas oo isku xira Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys.
Cirro wuxuu sheegay in Dekedda Berbera ay diyaar u tahay inay taageerto iskaashi lala yeesho Mareykanka, isaga oo tilmaamay biyaha qotada dheer ee dekedda, terminal-ka konteenarrada ee la casriyeeyay iyo maalgelinta ballaaran ee ay samaysay shirkadda saadka ee DP World.
DP World waxay ballanqaadday maalgelin gaareysa ilaa $442 milyan oo lagu horumarinayo laguna ballaarinayo Dekedda Berbera. Wejigii koowaad waxaa lagu dhisay terminal leh biyo qoto-dhererkoodu gaarayo 17 mitir, deked-dhinac dhererkiisu yahay 400 mitir iyo awood sannadle ah oo gaareysa qiyaastii 500,000 oo konteenar oo cabbirkoodu yahay 20-fiit.
Qorshaha ay shirkaddu shaacisay wuxuu dhigayaa in deked-dhinaca la gaarsiiyo 1,000 mitir, awoodda sannadlaha ahna mustaqbalka la gaarsiiyo laba milyan oo konteenar. DP World
Dekeddu waxay sidoo kale ku xiran tahay Waddada Ganacsiga Berbera, oo loogu talagalay inay xeebta ku xirto Itoobiya, si dalkaas aan badda lahayn uu u helo marin ganacsi oo dheeraad ah. Doodda Cirro waxay ahayd in Berbera aysan u adeegi karin oo keliya dhaqaalaha Somaliland, balse ay sidoo kale taageeri karto ganacsiga gobolka iyo ammaanka marin-biyoodka caalamiga ah.
Muhiimadda marin-biyoodka Baabul-Mandab
Madaxweynaha Somaliland ayaa xoogga saaray muhiimadda ay Berbera u leedahay maadaama ay ku dhowdahay Baabul-Mandab, oo ka mid ah marinnada badeed ee ugu muhiimsan adduunka. Qiyaastii 12% ganacsiga caalamka ayaa caadi ahaan mara marin-biyoodkan, inkasta oo weerarrada iyo amni-darrada sii kordheysa ay carqalad weyn ku keeneen dhaqdhaqaaqa maraakiibta.
Weerarrada iyo hanjabaadaha Xuutiyiinta ee ka dhanka ah maraakiibta ganacsiga ayaa sababay in shirkadaha qaarkood maraakiibtooda ku wareejiyaan Gacanka Rajada Wanaagsan ee Koonfurta Afrika. Waddadaas dheer waxay kordhisaa waqtiga safarka, kharashka caymiska, isticmaalka shidaalka iyo guud ahaan qiimaha gaadiidka badeecadaha.
Iyadoo xaaladdaas jirto, Cirro wuxuu Berbera u soo bandhigay meel loo adeegsan karo saadka, dabagalka dhaqdhaqaaqyada badda, iskaashiga amniga badda iyo helitaanka marin degdeg ah marka ay jiraan xaalado amni. Si kastaba ha ahaatee, lama shaacin heshiis rasmi ah oo u oggolaanaya Mareykanka inuu saldhig ciidan oo joogto ah ka sameysto Berbera.
Wararka sheegaya in Taliska Mareykanka ee Afrika—AFRICOM—uu qiimeyn ku sameeyay xarumaha Berbera ayaa dhaliyay hadal-hayn ku saabsan saldhig ciidan oo suurtagal ah. Taliyaha AFRICOM, Jeneraal Dagvin Anderson, ayaa markii dambe sheegay in Mareykanku aanu qorshaynayn inuu halkaas ka sameysto saldhig ciidan oo joogto ah, booqashooyinkii horena ay la xiriireen qiimeyn amni iyo wada-hadallo iskaashi.
Ballanqaadyada amniga iyo loollanka quwadaha shisheeye
Cirro wuxuu ku dooday in Somaliland ay sugaysay ammaanka dhulkeeda iyo xeebteeda, kana hortagtay inay saldhig muhiim ah u noqdaan burcad-badeedda ama kooxaha hubeysan ee lidka ku ah danaha reer Galbeedka.
Wuxuu sheegay inaan askari Mareykan ah lagu weerarin Somaliland muddadii ay iskeed isu maamulaysay, isaga oo ballanqaaday inaan dhulkaas laga siin doonin gabaad ururrada khatarta ku ah Mareykanka.
Hadalka Cirro wuxuu sidoo kale muujinayay loollanka sii xoogeysanaya ee ka jira Badda Cas iyo Geeska Afrika. Shiinuhu wuxuu saldhiggiisii ciidan ee ugu horreeyay ee dibadda ku leeyahay dalka Jabuuti, halka Ruushka, Iran, Türkiye, Imaaraadka Carabta iyo dowlado kale ay gobolka ka raadinayaan dano diblomaasiyadeed, ganacsi iyo amni.
Xiriirka Somaliland iyo Taiwan, oo sannadkii 2020 lagu bilaabay xafiisyo wakiillo oo labada dhinac ah, ayaa Somaliland ka dhigay meel muhiim ka noqon karta loollanka istiraatiijiyeed ee Mareykanka iyo Shiinaha. Beijing waxay kasoo horjeeddaa xiriirkaas, waxayna taageertaa midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Dhaliilaha loo jeediyay Dowladda Federaalka Soomaaliya
Intii uu khudbadda jeedinayay, Cirro wuxuu dhaliilay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isaga oo ku eedeeyay inaysan lahayn awood hay’adeed oo ay Somaliland ku maamusho, balse ay aqoonsigeeda caalamiga ah u adeegsanayso inay Hargeysa ka hor istaagto fursadaha diblomaasiyadeed iyo kuwa dhaqaale.
Arrintaasi waxay ka tarjumaysaa mowqifka siyaasadeed ee Somaliland, waxaana si adag u diiddan Dowladda Federaalka Soomaaliya. Muqdisho waxay ku adkaysanaysaa in Somaliland ay weli qayb ka tahay Soomaaliya, heshiis kasta oo shisheeye oo khuseeya dekedaheeda, xarumaha ciidanka ama xaaladdeeda diblomaasiyadeedna uu waafaqo madax-bannaanida Soomaaliya.
Khilaafkani sidaas darteed ma aha oo keliya muran sharci. Wuxuu saameyn ku leeyahay xulafaysiga gobolka, maalgelinta shisheeye, isticmaalka xarumaha istiraatiijiga ah iyo xiriirka u dhexeeya Soomaaliya, Somaliland iyo saaxiibbada caalamiga ah.
Doodda taariikhiga ah iyo warbixintii Midowga Afrika
Cirro wuxuu ololaha aqoonsi-raadinta Somaliland ku tilmaamay soo-celinta madaxbannaani hore, halkii uu ka ahaan lahaa abuurista dal cusub oo Soomaaliya ka go’aya.
Dhulkii hore loo oran jiray British Somaliland wuxuu xornimada qaatay 26-kii Juun 1960, kaddibna maalmo gudahood ayuu la midoobay dhulkii Talyaanigu maamuli jiray, waxaana la dhisay Jamhuuriyadda Soomaaliyeed.
Hoggaanka Somaliland wuxuu ku doodaa in burburkii midowgaas uu siinayo xaq ay ugu laabato xuduudihii maxmiyaddii hore ee Ingiriiska. Waxay si joogto ah u tixraacaan wafdi xaqiiqo-raadin ah oo Midowga Afrika u diray Somaliland sannadkii 2005, kaas oo xaaladdeeda ku tilmaamay mid taariikh ahaan gaar ah, kuna taliyay in Midowga Afrika dejiyo hannaan gaar ah oo kiiskaas loo tixgeliyo.
Hase yeeshee, qiimeyntii wafdigaasi ma noqon aqoonsi rasmi ah ama go’aan sharci ahaan ku waajibaya dowladaha xubnaha ka ah Midowga Afrika. Midowga Afrika wuxuu sii waday taageerada midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya, oo ay ku jirto xilligii ka dambeeyay aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland.
Aqoonsiga Israa’iil oo beddelay xaaladda diblomaasiyadeed
Cirro wuxuu aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland bishii Diseembar 2025 ku tilmaamay caddayn muujinaysa in dowladaha qaarkood ay dib u qiimeynayaan mowqifyadoodii diblomaasiyadeed, iyagoo tixgelinaya ammaanka Badda Cas iyo danaha kale ee istiraatiijiga ah.
Israa’iil ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee Somaliland aqoonsada tan iyo markii ay ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991.
Go’aankaas waxaa diidday Dowladda Soomaaliya, waxaana cambaareeyay Midowga Afrika iyo dalal dhowr ah oo Afrikaan iyo Carab ah. Mareykanka ayaa isaguna xaqiijiyay inuusan Somaliland u aqoonsan dal madax-bannaan. Associated Press
Xiriirka Israa’iil iyo Somaliland ayaa tan iyo markaas sii ballaartay. Cirro wuxuu Israa’iil booqday bishii Juun 2026, halkaas oo uu kula kulmay madax sare oo Israa’iiliyiin ah, isla markaana uu magaalada Qudus ka furay safaarad ay Somaliland leedahay.
Israa’iil ayaa sidoo kale tababar siisay qaar ka mid ah ciidamada ammaanka Somaliland. Si kastaba ha ahaatee, Wasiirka Gaashaandhigga Somaliland wuxuu sheegay inaanay labada dhinac ka wada-hadlayn dhismaha saldhig ciidan oo Israa’iil leedahay. Reuters
Aqoonsiga Mareykanka oo weli aan la hubin
Inkasta oo Cirro uu soo bandhigay faa’iidooyinka istiraatiijiyeed ee Somaliland, Washington weli ma shaacin wax isbeddel ah oo ku yimid siyaasaddeeda aqoonsiga.
Mareykanku wuxuu Dowladda Federaalka Soomaaliya kala shaqeeyaa la-dagaallanka argagixisada iyo arrimaha amniga, isaga oo isla mar ahaantaana xiriir iyo wada-shaqayn la leh maamulka Hargeysa.
Dadka taageersan xiriir dhow waxay ku doodaan in xasilloonida Somaliland, xiriirkeeda Taiwan iyo goobta ay kaga taallo meel u dhow Baabul-Mandab ay sabab u yihiin in Mareykanku si toos ah ula shaqeeyo.
Dadka kasoo horjeeda ayaa ka digaya in aqoonsi rasmi ahi uu sii xumeyn karo xiisadda kala dhexeysa Soomaaliya, uu caqabad ku noqon karo mabaadi’da Midowga Afrika, isla markaana uu adkeyn karo xiriirka Mareykanka iyo saaxiibbadiisa gobolka.
Cirro wuxuu qiray in wada-hadallada lala yeeshay mas’uuliyiinta Mareykanka aysan weli kasoo bixin ballanqaad ku saabsan aqoonsi. Sidaas darteed, khudbaddiisa Machadka Hudson waxay ahayd dadaal lagu saameynayo doodda siyaasadda arrimaha dibadda ee Washington, halkii ay ka ahaan lahayd ku dhawaaqista guul diblomaasiyadeed oo degdeg ah.
Istiraatiijiyadda Somaliland waxay hadda u muuqataa mid ka ballaaran doodda ku saabsan xaqa taariikhiga ah ama waxqabadka dimuqraadiyadeed. Hargeysa waxay aqoonsiga caalamiga ah u soo bandhigaysaa qayb ka mid ah iskaashi istiraatiiji ah oo ka kooban isticmaalka iyo iskaashiga Berbera, taageeridda ammaanka Badda Cas, ka hortagga saamaynta quwadaha aan saaxiibka ahayn iyo dhisidda xiriir dhaqaale oo dhow oo lala yeesho Mareykanka.
Waxaa weli aan la hubin in dalabyadaasi ku filnaan doonaan beddelidda mowqifka Washington. Hase yeeshee, khudbadda Cirro waxay muujisay in Somaliland ay doonayso in dooddu ka gudubto su’aasha ah inay aqoonsi mudan tahay, loona wareego waxa uu Mareykanku ka faa’iidi karo haddii uu xiriir qoto dheer la yeesho Somaliland.
