Dowladda Turkiga ayaa Arbacadii keentay saddex diyaaradood oo dagaal nooca F-16 ah magaalada Muqdisho, xilli Ankara ay ballaarinayso maalgashigeeda dhinacyada tamarta, difaaca iyo hawada sare ee Soomaaliya.
Mas’uuliyiin Soomaali ah oo xog-ogaal u ah arrintan ayaa u sheegay Middle East Eye in Turkigu uu bilooyinkii la soo dhaafay dhisayay xarun gaar ah oo lagu martigelinayo diyaaradaha F-16, taasoo ku taalla Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Aadan Cadde.
Injineerro Turki ah ayaa maalmihii u dambeeyay ka shaqeynayay diyaarinta goobta, iyadoo sawirro dayax-gacmeed ay muujinayaan in tan iyo bishii Sebtembar la dhisay hangaaryo cusub oo ku yaalla garoonka.
Xog furan (open-source data) ayaa sidoo kale muujinaysa in duulimaadyo xamuul oo Turki ah ay ka dhaceen Muqdisho 10-kii maalmood ee la soo dhaafay, kuwaas oo loo maleynayo inay siday qalab dayactir iyo rasaas la xiriirta diyaaradaha.
Ilo xog-ogaal ah ayaa sheegay in joogitaanka F-16-yada uu yahay tallaabo hordhac ah oo ku aaddan qorshaha Turkiga ee dirista madal sahamin shidaaloo la filayo inay bilaabato qodista xeebaha Soomaaliya dabayaaqada sanadkan. Sidoo kale, mashruuc deked hawada sare ah ayaa la sheegayaa inuu ku jiro heer qorsheyn ah, kana dhici doona waqooyiga Muqdisho.
Inkasta oo Wasaaradda Difaaca Turkiga aysan si toos ah uga hadlin arrinta F-16-yada, haddana ilo wasaaradeed ayaa warbaahinta maxalliga ah u xaqiijiyay in Turkigu xafiis hoggaan hawadeed ku leeyahay Soomaaliya.
“Cutubkayaga Hawada iyo Howlgalka Wadajirka ah ee Turkiga iyo Soomaaliya waxay sii wadaan taageerada kor u qaadista awoodda Soomaaliya ee la-dagaallanka argagixisada, iyagoo bixinaya tababar, talo iyo gargaar milatari,” ayay ilo ka tirsan wasaaradda u sheegeen warbaahinta.
Turkiga ayaa muddo sanado ah ka taageerayay Soomaaliya dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, oo weli maamula qaybo ka mid ah dalka.
Arrintan ayaa imaanaysa xilli xiisadda Geeska Afrika ay sare u kacday, gaar ahaan kaddib markii Israa’iil ay aqoonsatay Somaliland, taasoo Ankara ku kalliftay inay sii xoojiso joogitaankeeda Soomaaliya.
Bayaan kasoo baxay Kulankii ugu horreeyay ee Golaha Amniga Qaranka Turkiga ee 2026 ayaa lagu adkeeyay taageerada Turkiga ee madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
“Turkigu wuxuu sii wadi doonaa inuu garab istaago shacabka Soomaaliyeed, isagoo xoojinaya xiriirka walaaltinimo, kana taageeraya la-dagaallanka ururrada argagixisada,” ayaa lagu yiri bayaanka.
Isla Arbacadii, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa si aqlabiyad ah u magacaabay General Ibraahim Maxamed Maxamuud inuu noqdo Taliyaha cusub ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed (CXDS). Taliyaha cusub ayaa shahaado Master ah ka qaatay jaamacad Turki ah, sidoo kalena tababarro kala duwan ku soo qaatay Jaamacadda Difaaca Turkiga.
Marka laga soo tago diyaaradaha dagaalka, Turkiga ayaa hore u geeyay Soomaaliya diyaarado drone ah sida Bayraktar TB2 iyo Akinci, sidoo kale bishii Juun wuxuu Muqdisho keenay saddex helikobtar oo dagaal T129 Atak ah.
Sida ku cad heshiis difaac oo la saxiixay Febraayo 2024, Turkiga ayaa sidoo kale Soomaaliya ku wareejiyay laba helikobtar oo adeeg, isla markaana ballan qaaday inuu ka caawin doono dhismaha ciidamo badeed Soomaaliyeed.
Tan iyo 2011, dowladda Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan ayaa Soomaaliya ku maalgelisay in ka badan $1 bilyan, waxayna Muqdisho ka dhistay safaaradda Turkiga ee ugu weyn caalamka. Turkigu sidoo kale wuxuu maamulaa dekedda iyo garoonka diyaaradaha Muqdisho, wuxuuna tababaray kumannaan askari oo Soomaaliyeed, kuwaas oo qiyaastii ah saddex-meelood meel ciidanka Soomaaliya, tababarkaas oo lagu bixiyay Turkiga iyo xerada TURKSOM ee Muqdisho.
