Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Talaadadii ku dhawaaqay in dalkiisu ka qaadayo cunaqabatayntii lagu soo rogay Turkiga sanadkii 2020 sababo la xiriira iibsashada nidaamka difaaca hawada ee Ruushka, wuxuuna muujiyey diyaar u ahaanshaha inuu ka iibiyo diyaaradaha dagaalka F‑35.
Trump wuxuu Talaadadii tagay Ankara, isaga oo ay wehelinayaan Xooghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio iyo Xoghayaha Difaaca Pete Hegseth, si uu uga qayb galo shir laba maalmood ah oo NATO ah oo looga hadlayo kharashaadka difaaca.
Ka hor kulankiisa Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdoğan, Trump wuxuu saxaafadda u sheegay inuu qaadi doono cunaqabataynta. Wuxuu intaas ku daray in Xoghayaha Arrimaha Dibadda iyo Xoghayaha Maaliyadda ay ka shaqeynayaan xalinta arrinta.
Trump sidoo kale wuxuu muujiyey rajo ku saabsan suurtagalnimada iibinta diyaaradaha F‑35 ee Turkiga, inkastoo uusan faahfaahin sida heshiiska loo samayn doono. Wuxuu yiri: “Turkiga, siyaabo badan, wuxuu ahaa mid daacad ka badan dalal kale oo aan u malaynaynay inay daacad yihiin… waana hubaa inaan arrintan eegno.”
Dhankiisa, Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ayaa ka digay in Mareykanku ka iibiyo Turkiga diyaaradaha F‑35, isagoo sheegay in taasi “khaldi doonto miisaanka awoodda” Bariga Dhexe. Wuxuu CNN u sheegay in heshiis noocaas ahi “khaldin doono miisaanka awoodda Bariga Dhexe, sababtoo ah Turkigu, anigu waxaan aaminsanahay, wuxuu leeyahay hami dagaal oo ballaaran.”
Trump waxaa la filayaa inuu Arbacada la kulmo Madaxweynaha Yukrayn Volodymyr Zelensky iyo Madaxweynaha Suuriya Ahmed al‑Sharaa, dhinaca shirkan.
Madaxweynaha Yukrayn Zelensky wuxuu khudbadiisa ku codsaday in xulafada ay Kyiv siiyaan nidaamyada difaaca hawada ee ay si degdeg ah ugu baahan yihiin si ay isaga difaacaan weerarrada Ruushka oo sii kordhaya. Wuxuu yiri: “Wax walba annaga ayaa samayn karna, laakiin marka ay timaado difaaca hawada, waxaan u baahanahay go’aanka xulafadeenna.”
Madaxweynaha Koonfur Kuuriya Lee Jae‑myung ayaa sheegay inuu rajeynayo in dalkiisu ballaariyo iskaashiga NATO ee cilmi‑baarista iyo horumarinta, oo ay ku jiraan tiknoolajiyada horumarsan iyo soo saarista nidaamyada hubka.
Wuxuu intaasi ku daray: “Haddii awoodda wax‑soo‑saarka xasilloon ee Koonfur Kuuriya iyo tiknoolajiyada lagu kalsoon yahay lagu daro khibradda NATO ee muddada dheer jirta, awoodda difaaca labada dhinac si weyn ayaa loo xoojin doonaa.”
Hoggaamiyeyaasha NATO waxay Talaadada iyo Arbacada ka kulmayaan si ay u dejinayaan Trump oo ka carooday jawaabta Yurub ee dagaalka Iran.
Shirkan wuxuu yimid hal sano kadib markii dalalka xubnaha ka ah NATO ay ballanqaadeen inay kordhiyaan kharashaadka amniga ilaa 5% GDP‑ga, cadaadis ka yimid Trump.
Xooghayaha Guud ee NATO Mark Rutte ayaa xaqiijiyey in dalalka Yurub ay “fulinayaan” ballanqaadyada, iyagoo kordhiyay miisaaniyadda difaaca oo qaadanaya masuuliyad weyn oo ku saabsan difaaca qaaraddaha ka dhanka ah Ruushka. Wuxuu yiri: “Hal sano gudihiis, waxaan bilaabaynaa inaan aragno horumar muuqda oo wax ka beddelaya.”
Si ay Trump ugu qanciyaan, NATO waxay diyaarisay tirooyin iyo xog muujinaysa horumarka. “Waa waqtigii bandhigga,” ayuu yiri diblomaasi reer Yurub ah oo aan magaciisa la shaacin.
Laakiin Trump, oo weli ka xanaaqsan xayiraadaha Yurub ee ku saabsan isticmaalka saldhigyadooda si Mareykanku u weeraro Iran, wuxuu waqtiga ka hor shirkan ku dhaliilayay xulafada in aysan dhaqso u dhaqaaqin si ay isaga u qanciyaan.
Trump wuxuu ku qoray Truth Social toddobaadkii hore: “Waa wax lagu qoslo in Mareykanku ku sii socdo jidkan hal dhinac ah marka xiriirka aanu ahayn mid is‑dhaafsi ah. Waxay nala joogi markii aan u baahannay!!!”
Si ay u muujiyaan diyaar u ahaanshaha iskaashi ku saabsan Iran, xulafada Yurub oo uu hoggaaminayo Faransiiska iyo Britain waxay sameeyeen qorshe suurtagal ah oo ah howlgal badeed si loo ilaaliyo maraakiibta maraya marin‑biyoodka Hormuz, waxaana dhowr dal u soo dhoweeyay maraakiib dagaal si ay ugu diyaar garoobaan xaalad kasta.
Heshiisyada hubka
Shirka warshadaha difaaca ee Talaadada ka horreeyay kulanka NATO, hoggaamiyeyaasha ayaa shaacin doona heshiisyo hub oo qiimahoodu ka badan yahay $50 bilyan.
Kanada waxay dooratay shirkadda Jarmalka ThyssenKrupp Marine Systems si ay u dhisto maraakiibta quusta oo cusub.
Heshiis weyn oo lala galay shirkadda Saab ee Sweden ayaa la xaqiijiyey si loo beddelo diyaaradaha Boeing AWACS ee ay NATO leedahay.
Airbus ayaa helay qandaraas lagu keenayo diyaaradaha A330 MRTT.
Dowladda Britain waxay ku biirtay barnaamijka gantaallada saxda ah, iyadoo maalgelinaysa £190 milyan.
Wasiirka Difaaca Poland Władysław Kościjak‑Kamisz ayaa sheegay in nidaamyada gantaallada Dutch Patriot ay ku sii jiri doonaan garoonka Rzeszów ilaa dhammaadka sanadka.
