Tehran — Qaranimo Online — 17-ka Sebtembar 2026 – Mohammad Baqer Zolqadr, oo ah la-taliyaha siyaasadda ee Hoggaamiyaha Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan, ayaa sheegay in Tehran aysan si buuxda dib ugu furi doonin marin-biyoodka Hormuz inta Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump iyo Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu ay xilalka hayaan.
Zolqadr ayaa xiritaanka marinka istiraatiijiga ah ku tilmaamay “marxaladda koowaad ee aargoosiga shacabka Iiraan,” isagoo sheegay in dalkiisu sii wadi doono iska-caabbinta Mareykanka iyo Israa’iil.
Isagoo tixraacayay ku dhowaad 200 maalmood oo dagaal iyo xiisado militari ah, Zolqadr wuxuu xusay dadkii lagu dilay weerarradii ka dhacay Minab iyo Lamerd iyo sidoo kale xubno ka tirsan ciidamada Iiraan. Wuxuu sheegay in Tehran ay doonayso inay ka jawaabto khasaarahaas.
Hadalkiisa ayaa ka mid ah mowqifyada ugu adag ee ka soo baxa mas’uuliyiinta Iiraan, xilli dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu doonayo in dib loogu furo Hormuz aysan weli dhalin heshiis kama dambays ah.
Shuruudaha dib u furista Hormuz
Iiraan ayaa horey u sheegtay in furitaanka marinka uu ku xirnaan doono fulinta shuruudo ay u gudbisay Mareykanka. Warbixin ay Reuters baahisay ayaa lagu sheegay in is-afgarad dhexmaray Iiraan iyo Cumaan uusan dhigayn in Hormuz markiiba dib loo furo, balse uu gogol-xaar u yahay wadahadallo dheeraad ah.
Shuruudaha ay Tehran horey u soo bandhigtay waxaa ka mid ahaa joojinta weerarrada iyo hanjabaadaha militari, qaadista cunaqabateynaha, sii-daynta hantida Iiraan ee la xannibay iyo bixinta magdhow la xiriira khasaaraha dagaalka.
Hadalka cusub ee Zolqadr ayaa arrinta ku xiraya mustaqbalka siyaasadeed ee Trump iyo Netanyahu. Hase yeeshee, weli ma cadda in tani tahay shuruud rasmi ah oo cusub oo ay ansixiyeen dhammaan hay’adaha sare ee Iiraan iyo in kale.
Marin muhiim u ah tamarta caalamka
Marin-biyoodka Hormuz wuxuu isku xiraa Gacanka Carabta iyo Gacanka Cumaan, waana mid ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee shidaalka iyo gaaska dunida. Qayb weyn oo ka mid ah tamarta ay dhoofiyaan Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta, Kuwait, Ciraaq iyo Qatar ayaa caadi ahaan halkaas marta.
Carqalad kasta oo ka dhacda Hormuz waxay saameyn kartaa qiimaha shidaalka, kharashka caymiska maraakiibta iyo silsiladaha sahayda caalamiga ah. Inkasta oo maraakiib kooban ay weli marayaan aagga, dhaqdhaqaaqa ganacsiga ayaa si weyn hoos ugu dhacay sababo la xiriira dagaalka, weerarrada iyo walaaca dhinaca ammaanka.
Xiisadda ayaa kasii dartay iyadoo marinka Bab al-Mandab ee isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed uu isaguna wajahayo khataro la xiriira dagaalka Yemen. Cadaadiska isku mar ka jira labada marin ayaa kordhinaya walaaca laga qabo sahayda tamarta iyo ganacsiga caalamiga ah.
Dagaal galay bishii toddobaad
Colaadda Mareykanka, Israa’iil iyo Iiraan ayaa billowday dhammaadkii Febraayo 2026, waxaana ka dhashay weerarro is-daba-joog ah, dhimasho, barakac iyo burbur soo gaaray kaabeyaasha muhiimka ah ee gobolka.
Madaxweyne Trump ayaa dhowaan sheegay inuu rajaynayo in dagaalku ku dhow yahay dhammaad, balse ma uusan soo bandhigin heshiis rasmi ah oo lagu joojinayo colaadda. Reuters ayaa sheegtay in dagaalku hadda galay bishii toddobaad, iyadoo qiimaha tamarta iyo kharashaadka militari ay noqdeen arrimo siyaasadeed oo sii kordhaya.
Hadallada Zolqadr waxay muujinayaan in garabka mayalka adag ee hoggaanka Iiraan uu Hormuz u arko aalad istiraatiiji ah oo cadaadis loogu saarayo Washington iyo Tel Aviv.
Si kastaba ha ahaatee, dadaallada dhexdhexaadinta ee Cumaan iyo dalalka kale ayaa weli socda, iyadoo beesha caalamku ka digayso in sii xirnaanshaha marinku uu dhaawac weyn u geysan karo dhaqaalaha gobolka iyo suuqyada tamarta dunida.
